Tramp uveo carine na dronove

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp uveo je carine do 100 odsto na određene uvezene dronove i njihove komponente, dok će proizvodi iz Evropske unije biti oporezovani stopom od 15 odsto, a britanski modeli sa 10 odsto.

Mjera, koju je Tramp potpisao u četvrtak, ima za cilj da podstakne obnovu američke proizvodnje tehnologije koja je postala ključna u savremenom ratovanju. Vašington odluku obrazlaže nacionalnom bezbjednošću i potrebom da smanji zavisnost od stranih dobavljača.

Prema novoj odluci, carinska stopa od 100 odsto odnosiće se na određene velike ili tehnološki osjetljive dronove, dok će manji modeli biti oporezovani sa 25 odsto. Za određene trgovinske partnere predviđene su niže stope.

Do 100 odsto za velike i osjetljive dronove

Najviša stopa odnosiće se na dronove koji pri polijetanju teže više od 25 kilograma ili imaju termovizijsko snimanje, kao i na određene bazne stanice i komponente za takve sisteme.

Ostali dronovi i određeni djelovi biće obuhvaćeni carinom od 25 odsto.

Vašington je odluku donio na osnovu člana 232 Zakona o trgovinskoj ekspanziji iz 1962. godine, odredbe koja predsjedniku omogućava da uvede trgovinska ograničenja kada uvoz procijeni kao prijetnju nacionalnoj bezbjednosti. Ista odredba već je korišćena za uvođenje carina na čelik, aluminijum, automobile i druge proizvode.

Administracija tvrdi da visok nivo uvoza dronova, uz nedovoljnu domaću proizvodnju, predstavlja rizik za Sjedinjene Američke Države. Posebno je problematična zavisnost od stranih lanaca snabdijevanja, prije svega Kine, koja ima dominantnu poziciju u proizvodnji dronova i ključnih komponenti.

Evropska unija na 15 odsto, Velika Britanija na deset

Evropski proizvođači izbjegli su najvišu tarifnu kategoriju u okviru posebnih stopa za određene trgovinske partnere.

Dronovi i komponente iz Evropske unije biće oporezovani sa 15 odsto, dok je za Veliku Britaniju određena stopa od deset odsto.

Stopa od 15 odsto odnosiće se, pod predviđenim uslovima, i na proizvode iz Japana, Južne Koreje, Švajcarske, Lihtenštajna i Tajvana. Velika Britanija je dobila najnižu posebnu stopu od deset odsto.

Međutim, sama zemlja porijekla neće automatski biti dovoljna za korišćenje povlašćene stope.

Ključni problem za evropske proizvođače

Da bi proizvod bio svrstan u povlašćenu tarifnu kategoriju, njegova proizvodnja i ključna tehnologija moraju u značajnoj mjeri poticati iz Sjedinjenih Američkih Država ili zemlje koja ima odgovarajući povlašćeni tretman.

To bi moglo predstavljati ozbiljan izazov za evropske proizvođače, čiji lanci snabdijevanja često uključuju komponente proizvedene u Kini i drugim azijskim zemljama.

Posebno su važni motori, baterije, kamere i kontroleri leta. Upravo takve komponente mogu odrediti da li će proizvod moći da koristi povlašćenu stopu ili će biti oporezovan višom osnovnom tarifom.

U praksi, evropski proizvođač koji proizvodi dron u Evropi, ali koristi značajan udio komponenti izvan dozvoljenog lanca porijekla, može izgubiti pravo na nižu carinsku stopu.

Carine će za glavne kategorije stupiti na snagu 21 dan nakon potpisivanja odluke, dok je za određene manje osjetljive komponente predviđen rok od 180 dana. Administracija je istovremeno najavila program kojim bi trebalo podsticati kompanije da proizvodnju dronova i njihovih komponenti premještaju u Sjedinjene Američke Države.

Ko je u Evropi izložen

Industrija dronova jedan je od brže rastućih segmenata evropske tehnologije, dok su Sjedinjene Američke Države jedno od najvažnijih tržišta za proizvođače koji razvijaju vojne, bezbjednosne i komercijalne sisteme.

Francuski Parrot među kompanijama je koje imaju proizvode namijenjene američkom bezbjednosnom i odbrambenom tržištu.

Njegov model ANAFI USA dio je programa Blue sUAS američke Defense Innovation Unit i usklađen je sa zahtjevima NDAA i TAA. Kompanija navodi da se dron proizvodi u Sjedinjenim Američkim Državama i da je namijenjen državnim, odbrambenim i bezbjednosnim korisnicima.

To Parrotu može predstavljati prednost u odnosu na proizvođače koji veći dio proizvodnje i lanca snabdijevanja drže izvan SAD.

Portugalski Tekever takođe spada među evropske proizvođače koji se brzo šire na međunarodnom tržištu. Kompanija je 2025. objavila da je nakon nove investicione runde njena valuacija premašila milijardu funti, čime je postala jedan od evropskih „jednoroga“ u oblasti odbrambene tehnologije.

Tekever je posljednjih godina širio poslovanje u Sjedinjenim Američkim Državama, što bi mu moglo olakšati prilagođavanje novim pravilima američkog tržišta.

Za dio evropskih proizvođača geografija proizvodnje već sada može ograničiti posljedice novih carina. Kompanije koje su ranije pokrenule proizvodnju u SAD ili planiraju lokalizaciju proizvodnje imaju dodatni razlog da ubrzaju te planove.

Dronovi postaju pitanje nacionalne bezbjednosti

Odluka Bijele kuće pokazuje koliko se dronovi više ne posmatraju samo kao komercijalna ili potrošačka tehnologija.

Rat u Ukrajini pokazao je koliko mali i relativno jeftini sistemi mogu promijeniti način izviđanja, napada i zaštite jedinica na bojnom polju. Dronovi su postali važni za izviđanje, korekciju artiljerijske vatre, napade na ciljeve i elektronsko ratovanje.

Zbog toga Vašington sve više posmatra proizvodnju bespilotnih sistema kao dio šire odbrambene industrijske baze.

Nova carinska politika zato nije usmjerena samo na zaštitu američkih proizvođača. Njena šira namjera je da se smanji zavisnost američke vojske i drugih državnih institucija od stranih lanaca snabdijevanja.

Dio šire Trampove vojne reforme

Odluka o carinama na dronove dio je šireg paketa mjera koje Trampova administracija preduzima u cilju promjene američke odbrambene industrijske baze.

Istog dana Bijela kuća objavila je memorandum kojim se predviđa osnivanje novog javnog brodogradilišta američke mornarice, prvog takvog objekta u više od 80 godina, kao i uspostavljanje novog centra za popravku komponenti i reorganizacija sistema mornaričke nabavke i održavanja.

Memorandum predviđa i promjenu pristupa sistemima za lansiranje aviona sa nosača.

Tramp je zatražio plan za zamjenu elektromagnetnog sistema EMALS na budućim nosačima aviona parnim i hidrauličnim sistemima. Za nosač USS Doris Miller, koji je u izgradnji, administracija traži plan za takvu izmjenu.

Odluka je izazvala polemike jer je elektromagnetni sistem već dio savremene arhitekture nosača klase Ford, a njegova zamjena zahtijevala bi dodatne izmjene u projektu i mogla bi povećati troškove i rokove.

Fokus na domaću proizvodnju

Zajednička poruka ovih odluka jeste nastojanje administracije da smanji oslanjanje na strane dobavljače i poveća kapacitete američke odbrambene industrije.

Kod dronova to znači podsticanje proizvodnje letjelica, softvera i ključnih komponenti u SAD. Kod mornarice fokus je na povećanju kapaciteta za izgradnju, održavanje i popravku brodova.

Trampova administracija istovremeno traži povećanje izdvajanja za odbranu. Predloženi odbrambeni paket za fiskalnu 2027. godinu iznosi oko 1,5 biliona dolara, uključujući osnovna izdvajanja i dodatna sredstva predviđena kroz širi budžetski proces.

Nova politika prema dronovima tako predstavlja dio šireg pokušaja da se američka industrijska baza prilagodi ratovanju u kojem bespilotni sistemi, precizno oružje, softver i proizvodni kapaciteti postaju jednako važni kao tradicionalna vojna oprema.

Za evropske proizvođače posljedice će zavisiti manje od same stope od 15 odsto, a više od toga koliko njihovih komponenti i tehnologije može biti dokazano kao porijeklom iz SAD ili zemalja koje uživaju povlašćeni tretman.

Upravo bi zato novi američki propisi mogli ubrzati ono što je dio evropske industrije već počeo da radi — premještanje proizvodnje, sklapanja i lanca snabdijevanja bliže američkom tržištu.