Otkazan skup američkih konzervativaca u Beogradu na kojem je Vučić trebalo da bude prva zvijezda

Nekoliko dana pošto je njegova Srpska napredna stranka (SNS) poražena na parlamentarnim izborima, Aleksandar Vučić najavio je zatvaranje i odlazak nekoliko stranih fabrika iz Srbije zbog „političke nestabilnosti".

Ipak, prvi koji su odlučili da se zahvale na gostoprimistvu bili su ideološki saveznici SNS-a, američki konzervativci.

Konferencija konzervativne političke akcije (CPAC) na Balkanu, zakazana za 18. novembar u Beogradu sa bivšim predsjednikom Srbije Vučićem kao glavnim govornikom, biće pomjerena za 2027, potvrdio je Met Šlap, direktor CPAC-a, za BBC na srpskom.

- Organizatori vjerovatno nisu očekivali da će Vučić tako dramatično izgubiti i rezultati izbora pokazuju da neki tradicionalni saveznici MAGA (Make America Great Again - glavna politika Donalda Trampa) u regionu više nisu moćni koliko su mislili - kaže Jorgos Samaras, profesor javne politike sa Kraljevskog koledža u Londonu, za BBC na srpskom.

Nedjelju dana uoči parlamentarnih izbora u Srbiji CPAC je saopštio da će glavna tema konferencije u Beogradu biti energetika.

- Konferencija je odložena za sljedeću godinu. Preambiciozno smo procijenili da bi mogla da bude održana u novembru - napisao je Šlap u kratkom odgovoru za Insajder 2. novembra.

BBC je kontaktirao Šlapa i organizaciju CPAC, ali do objavljivanja teksta nisu odgovorili.

Šta je CPAC i da li je važan?

CPAC (Conservative political action conference) je konferencija uticajnih američkih konzervativaca, a na njihovim okupljanjima često je govorio i Donald Tramp, predsjednik Sjedinjenih Američkih Država (SAD).

Ova organizacija održavala je konferencije širom svijeta u - Italiji, Brazilu, Izraelu, Japanu i Mađarskoj.

Posljednji skup u Budimpešti održan je u martu 2026, mesec dana uoči izbora na kojima je Viktor Orban, dugogodišnji premijer i rado viđen gost CPAC-a, doživeo poraz i pao sa vlasti posle 16 godina.

CPAC u Mađarskoj nije imao značajan uticaj na političku situaciju i svakako nije pomogao premijeru Orbanu.

- Začudio sam se kada sam vidio datum konferencije u Srbiji, pretpostavljam i da je Vučić mislio da će osvojiti premijersko mjesto i da će onda biti ponosni domaćin ovog događaja - kaže Demijan Marfi, potpredsjednik organizacije Centar za američki progres iz Vašingtona, za BBC na srpskom.

Najavljujući događaj u Beogradu, CPAC je saopštio da bi to bilo prva konferencija u jugoistočnoj Evropi sa regionalnim liderima i aktivistima koji „promovišu vrijednosti nacionalnog suvereniteta, porodice, vjere i preduzetništva".

- Oni to rade strateški, pokušavajući da prošire sopstvenu političku infrastrukturu, desničarsku agendu i uticaj na području Balkana - objašnjava Samaras.

U saopštenju o otvaranju ogranka na Balkanu naglašeno je da je CPAC odlučan da proširi mrežu konzervativnih lidera ujedinjenih protiv globalizma i radikalne ljevice „na strateški najvažniji region u Evropi".

CPAC je hvalio Vučića i odnos vlasti koju je predvodio prema administraciji u Vašingtonu, a kao jedan od krunskih argumenata dobre saradnje označili su potpisivanje Strateškog dijaloga Srbije i SAD u julu ove godine.

Iako nije oduvijek bilo tako „CPAC danas okuplja neke od najekstremnijih glasova viđenih u istoriji modernog konzervativizma, koji idu dotle da u Americi normalizuju čak i fašizam", tvrdi profesor sa Kraljevskog koledža u Londonu.

Pored Trampa, među istaknutim govornicima na prethodnim konferencijama bili su Stiv Benon, protivnik globalizacije i pristalica teorija zavjere, kao i Merdžori Tejlor Grin, nekadašnja članica Kongresa, poznata po protivljenju vakcinaciji i širenju antisemitskih teorija.

Tejlor Grin je bila odana Trampu, ali se sa njim posvađala oko objavljivanja dokumenata o slučaju pedofila i seksualnog prestupnika Džefrija Epstina, zbog čega ju je američki predsjednik izvrijeđao, nazvavši je „ludačom i izdajnicom".

Skupovi CPAC u SAD su prethodnih godina umeli da privuku i više od po 10.000 posjetilaca.

Održavani su govori, panel diskusije, radni doručci, kao i zabave uz izvođenje patriotskih pjesama.

Prvi CPAC organizovan je 1974, prisustvovalo je oko 400 ljudi, a glavna zvijezda bio je Ronald Regan, tada guverner Kalifornije, a kasnije predsjednik SAD.

Veze američke desničarske i konzervativne politike sa Balkanom nisu niti nove, niti iznenađujuće.

Nekoliko operativaca bliskih Trampu, boravilo je u Republici Srpskoj uoči oktobarskih opštih izbora, kako bi pomoglo stranci Milorada Dodika, bivšeg predsjednika jednog od dva entiteta u Bosni i Hercegovini.

Zbog ovakve „saradnje", Demijan Marfi iz Centra za američki napredak nije iznenađen što je Beograd bio odabran za mjesto održavanja CPAC-a.

Ali ovaj stručnjak, koji je bio i posmatrač na izborima u Srbiji 2000. godine, ocjenjuje da vremenom opada uticaj pomenute konzervativne organizacije u krugovima bliskim administraciji.

- Tramp je 10 godina zaredom govorio na konferenciji CPAC-a, a ove godine u Teksasu se nije pojavio. Ne znam da li je došlo do neke vrste raskida ili organizacija jednostavno nije efikasna kao nekada - govori Marfi.

Ako su Tramp, Benon i Tejlor Grin među najpoznatijim američkim učesnicima CPAC skupova, istaknuti međunarodni gosti su ranijih godina bili Najdžel Faraž, šef desničarske Reformističke stranke u Velikoj Britaniji, i Havijer Milei, predsjednik Argentine.

Na CPAC skupu u Vašingtonu u februaru Milei je poklonio motornu testeru Ilonu Masku, tada šefu Odjeljenja za efektivnost vlade (DOGE) u SAD, kako bi, simbolično, lakše sproveo rezove u administraciji.

- Ljudi iz MAGA crpjeli su inspiraciju iz onoga što se dešavalo u različitim djelovima Evrope - i obrnuto. Ali tokom 2026. tu vidimo i pukotine - Marin Le Pen se protivila hapšenju Nikolasa Madura u Venecueli, a Alternativa za Nemačku (AfD) je negodovala zbog napada na Iran - kaže Marfi.

Poput Vučića, pred izbornim testom našli su se i Tramp, Republikanska stranka i cijeli konzervativni pokret u Americi.

U SAD se održavaju izbori sredine mandata za Predstavnički dom i Senat, a rejting stranke i Trampa je u padu, dok je rivalska Demokratska stranka u usponu.

- Cijeli ovaj proces planiranja konferencije u Beogradu za novembar mogao bi da bude i posljedica dezorganizacije u MAGA pokretu. Njihova komunikacija u kampanji za izbore sredine mandata je bila veoma loša - ocjenjuje Jorgos Samaras.

Međutim, među porukama koje CPAC, kao i brojni predstavnici konzervativnog, ekstremno desničarskog pokreta u Americi i dalje jasno šalju je ona o „borbi protiv duboke države".

Oko definicije „duboke države" nema konsenzusa stručnjaka, pa postoje „različita značenja u različitim vremenima i državama", rekao je ranije Vinston Berg, doktorand političkih nauka Univerziteta u Čikagu, za BBC na srpskom.

Berg strah od postojanja „duboke države" definiše kao „bojazan da su neformalne veze vladinih službenika i spoljnih grupa, koje imaju kriminalni ili ideološki karakter, politički važnije od zvanične vlade izabrane na izborima".

Ta poruka o „dubokoj državi" primila se i u Srbiji - barem kod nekih.

U noći kada je priznao poraz, Vučić je, između ostalog, za to okrivio i „američku duboku državu koja se bori i protiv Trampa".

- Nisam siguran šta to uopšte znači. Tramp kontroliše državu i uništio je federalnu birokratiju do te mjere da trenutno ima vrlo malo ljudi koji mu nisu odani - kaže Demijan Marfi.

Takve tvrdnje mu zvuče kao „uvreda za glasače u Srbiji".

- Pripisivati bijes srpskog naroda zbog korupcije povezane sa padom nadstrešnice u Novom Sadu, bilo čemu drugom osim tome, ozbiljna je uvreda za birače - zaključuje Marfi.