Evropska sila Crnoj Gori zatvara vrata EU? I to na samom pragu istorijskog proširenja
Piše: Augustin Palokaj (Jutarnji.hr)
Ako se ostvari plan Evropske komisije (EK), koji u načelu podržavaju i države članice, Crna Gora bi do kraja ove godine trebalo da zatvori sva poglavlja u pregovorima o članstvu, a u junu sljedeće godine i potpiše Ugovor o pristupanju Evropskoj uniji (EU), kako bi 2028. godine postala njena punopravna članica. To je jedina manje-više predvidljiva opcija za jednog kandidata u procesu proširenja. Sve ostalo je neizvjesno, a razlike među kandidatima na putu ka EU prevelike su da bi se mogla predvidjeti sudbina tog procesa.
Albanija zaostaje za Crnom Gorom, a njen cilj da okonča pregovore do kraja 2027. godine čini se preambicioznim. Moldavija je tek na početku, ali se već smatra „jednim od predvodnika“ u procesu, zajedno s Ukrajinom, iako je jasno da je ovdje riječ više o političkom stavu Unije nego o stvarnoj spremnosti te dvije države za članstvo. Bosna i Hercegovina, Sjeverna Makedonija i Kosovo praktično su blokirani na evropskom putu iz političkih razloga, dok Gruzija, Srbija i Turska nijesu pokazale iskrenu želju da ispune ni minimum zahtjeva, pa se bilježi i nazadovanje ili izostanak bilo kakvog napretka u potrebnim reformama.
U takvim okolnostima Crna Gora se nameće kao jedina država koja bi realno mogla postati članica, ako ne za dvije, onda za tri godine, ali svakako do kraja mandata ove Evropske komisije, odnosno do kraja 2029. godine.
Ako Crna Gora stigne do članstva prema ovom planu, što nije zagarantovano, postaće 28. članica Evropske unije, kao što je i Hrvatska 2013. godine postala 28. članica. Dakle, od prijema Hrvatske do sljedećeg proširenja proći će više od 15 godina. Nikada do sada u istoriji Unije nije zabilježena tako duga pauza u procesu proširenja. Ironično je da se u tom periodu, dok se govorilo o „proširenju EU kao strateškom prioritetu“ i o „novim pozitivnim momentima za proširenje“, dogodilo sužavanje Unije izlaskom Ujedinjenog Kraljevstva iz članstva. Čak i kada bi države koje čekaju na prijem ušle u EU (bez Turske), Unija bi i dalje imala manje stanovnika nego što ih je imala kada joj je pristupila Hrvatska.
Iako je Evropska komisija pripremila konkretne smjernice sa preciznim vremenskim rokovima za ostvarenje cilja, barem za četiri najnaprednije države u procesu proširenja, ti rokovi neće značiti mnogo. Mnogo je „ciljnih rokova“ bilo i ranije, ali nijesu ostvareni. Da jesu, Sjeverna Makedonija bi možda već predsjedavala EU, a još nije ni otvorila pregovore. I dalje postoji mnogo mogućih prepreka u procesu proširenja. Čak i u slučaju Crne Gore, koja je mala, nije toliko nerazvijena i ne predstavlja naročit problem za apsorpciju od strane EU, ni u finansijskom ni u institucionalnom smislu. Evropska komisija procijenila je da bi prijem Crne Gore u EU današnje građane Unije godišnje koštao manje od jedne kafe.
Međutim, oni koji se zalažu za proširenje upozoravaju da nije dobro previše isticati argument veličine kao prednost za prijem Crne Gore, jer bi se isti argument onda mogao koristiti protiv Ukrajine, koja je gotovo 100 puta veća i razorena ruskom agresijom.
Čak ni za Crnu Goru zatvaranje pregovora neće predstavljati kraj puta. Biće potrebno pripremiti, prihvatiti, potpisati i ratifikovati Ugovor o pristupanju, što nije samo tehnički posao. Nakon toga slijedi nepredvidljiv proces ratifikacije. I Hrvatska, koja od Crne Gore traži ispunjavanje još šest uslova, neće biti problem. Problem, i to ozbiljan, mogla bi biti Francuska, koja prema novom ustavu mora prijem budućih članica u Evropsku uniju da ratifikuje ili tropetinskom većinom u parlamentu ili na referendumu.
„Poznavajući iskustva sa referendumima u Francuskoj, srećno“, upozorio je u Briselu predsjednik hrvatske Vlade Andrej Plenković, aludirajući na činjenicu da je u Francuskoj, kad god se glasalo o nekom ugovoru EU, ishod najčešće bio negativan. Francuzi su svojevremeno odbili članstvo Velike Britanije u Evropskoj uniji, a potom i ratifikaciju Evropskog ustava. Istovremeno, obezbjeđivanje tropetinske većine u korist proširenja Evropske unije u parlamentu u kojem bi euroskeptična krajnja desnica mogla imati većinu podjednako je neizvjesno.
Zbog toga će Crna Gora, uz nastavak ispunjavanja uslova za članstvo, morati pažljivo da prati i izbore u Francuskoj, kao i političku situaciju u drugim državama Evropske unije. A onima koji na red dođu nakon Crne Gore biće još teže. Kao što je i Hrvatskoj bilo teže nego državama koje su joj prethodile. Evropska unija je svjesna da se uspjeh procesa proširenja mjeri prijemom novih članica, a ne političkim izjavama i optimističnim smjernicama sa vremenskim rokovima koji, kada se ne ostvare, stvaraju frustraciju.