Njemačka: Desničkarska AfD blizu pobjede u Saksoniji-Anhaltu

Alternativa za Njemačku (AfD) blizu je pobjede u istočnonjemačkoj saveznoj pokrajini Saksonija-Anhalt. 

Ako na izborima 6. septembra osvoji većinu, biće to prvi put nakon Drugog svjetskog rata da krajnja desnica preuzme vlast u jednoj njemačkoj saveznoj pokrajini.


 „Najopasniji čovjek u zemlji“ vodi AfD prema pobjedi



Prema anketi njemačkog Instituta za istraživanje javnog mnjenja Infratest dimap, AfD u Saksoniji-Anhaltu ima 41 odsto podrške, znatno više od konzervativne Hrišćansko-demokratske unije (CDU) kancelara Fridriha Merca, koja ima 24 odsto.



AfD na izbore izlazi s Ulrihom Zigmundom kao nosiocem liste i kandidatom za pokrajinskog premijera. „Der Spiegel“ ga je nedavno na naslovnici opisao kao „najopasnijeg čovjeka Njemačke“. 

Njegova pobjeda značila bi prvi prodor AfD-a kroz politički „zaštitni zid“ koji ga od osnivanja 2013. godine drži izvan vlasti. 

Riječ je o neformalnom pravilu prema kojem druge velike njemačke stranke odbijaju koaliciju i političku saradnju s AfD-om zbog njegovih krajnje desnih i ekstremističkih stavova.



Nakon glasanja 6. septembra u Saksoniji-Anhaltu, 20. septembra na birališta izlaze birači u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji, gdje AfD prema najnovijoj anketi ima 36 odsto podrške, sedam procentnih poena više od vladajućeg SPD-a, kao i u Berlinu, gdje je trka neizvjesnija.

I na saveznom nivou AfD trenutno vodi u anketama. Najnovija istraživanja daju mu oko 28 odsto podrške, dok je CDU/CSU na nešto više od 20 odsto.



Već pobjeda na pokrajinskim izborima bila bi važan politički signal za cijelu Evropu, jer bi pokazala da AfD može preći iz opozicione u izvršnu vlast. Ako bi se taj trend nastavio i na saveznom nivou, posljedice bi bile znatno veće.



Kriza legitimiteta etabliranih stranaka



- Očigledno je da je riječ o ozbiljnom problemu u Njemačkoj, a to je kriza legitimiteta dosadašnjih etabliranih stranaka, prije svega CDU-a, CSU-a i SPD-a. Njemačke političke elite treba da se zapitaju u čemu su pogriješile. Razloge za porast popularnosti AfD-a treba tražiti u razočaranju velikog dijela birača politikama etabliranih stranaka- za Index govori Božo Kovačević, vanjskopolitički analitičar.



Dodaje da AfD ima najčvršće uporište upravo u istočnoj Njemačkoj, gdje je antimigrantsko raspoloženje, paradoksalno, mnogo veće nego na zapadu, iako tamo živi manje imigranata.



- Mogli bismo reći da je neuspješna integracija istočne i zapadne Njemačke jedan od uzroka gubitka legitimiteta političkih elita- navodi.



 „Njemačka više nije država blagostanja“



Ističe i da njemački model uspješne ekonomije više ne funkcioniše kao ranije.



- Njemačka je decenijama funkcionisala kao industrijska velesila zahvaljujući kombinaciji jeftinih ruskih energenata, američkog bezbjednosnog jamstva koje joj je omogućavalo da manje ulaže u odbranu, te plasmana njemačkih industrijskih proizvoda izvan Evrope, prije svega u Kinu.

Danas više nema jeftinih ruskih energenata, Amerika više ne daje isto bezbjednosno jamstvo, a Kina je od tržišta za njemačke industrijske proizvode postala konkurent. Sve to ima posljedice na funkcionisanje sistema države blagostanja. Tu se javlja i ozbiljan problem: dok političke elite izlaz vide u jačanju odbrane i pripremama za mogući rat, građani se opravdano boje rata- navodi.

 

Vajdel najavljuje izlazak iz eurozone i napuštanje Šengena



AfD već najavljuje poteze koji bi imali posljedice daleko izvan Njemačke. Supredsjednica stranke Alis Vajdel juče je za ZDF poručila da bi, ukoliko AfD dođe na savezni nivo vlasti, Njemačka trebalo da napusti eurozonu.



- Njemačkoj je prije uvođenja eura bilo znatno bolje- rekla je Vajdel, tvrdeći da je zajednička evropska valuta oslabila njemačku ekonomiju i smanjila bogatstvo domaćinstava.

 Govoreći o migracijama, Vajdel je najavila zatvaranje njemačkih granica i izlazak iz Šengenskog prostora. Založila se i za veći broj deportacija i manje dodjeljivanja državljanstava.



Sve to nije lako sprovesti



AfD već godinama zagovara referendum o članstvu Njemačke u Evropskoj uniji, takozvani „Dexit“, po uzoru na Bregzit, o čemu je Alis Vajdel govorila još 2024. godine. Stvarni izlazak Njemačke iz EU ne bi bio jednostavan jer je članstvo utemeljeno u njemačkom Ustavu, a za njegovu izmjenu potrebna je dvotrećinska većina u Bundestagu i Bundesratu, što bi za AfD predstavljao veoma visok politički prag.



I sam AfD je posljednjih godina svoju retoriku postavio nešto opreznije. Alis Vajdel je još 2024. godine rekla da bi AfD najprije pokušao da iz temelja promijeni EU i vrati više ovlašćenja državama članicama, dok bi referendum o izlasku bio svojevrsni plan B.



Ni za euro ne postoji jednostavan politički ili pravni put. Njemačka je dio eurozone, a euro je zajednička valuta čije je funkcionisanje uređeno evropskim ugovorima. 

Za razliku od obične promjene ekonomske politike, izlazak najveće ekonomije eurozone iz zajedničke valute otvorio bi niz pravnih, finansijskih i političkih pitanja za cijelu EU.


Njemačka već kontroliše granice



Što se tiče izjave o zatvaranju granica, Njemačka već sprovodi kontrole na svim svojim kopnenim granicama, iako je i dalje dio Šengenskog prostora.



Vajdel, međutim, govori o nečem trajnijem – o izlasku iz Šengena i trajnom zatvaranju granica. To bi bilo mnogo složenije od sadašnjih privremenih kontrola. Njemačka ima oko 3.700 kilometara kopnenih granica s devet država, a preko njih svakodnevno prolaze milioni ljudi i velike količine robe.



Za sada sve ove najave ipak treba posmatrati prije svega kao političku retoriku kojom AfD pokazuje koliko bi radikalno promijenio njemačku politiku kada bi došao na vlast.



 Stav prema Ukrajini i Rusiji



Nešto realnije zvuči najava AfD-a o prekidu vojne pomoći Ukrajini, ukidanju sankcija Rusiji i obnovi energetskih odnosa s Moskvom.

 Vajdel je naglasila da njena stranka ne želi da zauzima stranu u sukobu.



- Zato ćemo zaustaviti svu pomoć Ukrajini. Nema više novca poreskih obveznika, nema oružja i nema njemačkih vojnika- rekla je jednom prilikom.