U Briselu proširena međunarodna mreža univerzitetskih partnerstava Ulysseus alijanse

Jačanje međunarodnih univerzitetskih partnerstava i novi pravci saradnje sa institucijama izvan Evropske unije obilježili su drugu međunarodnu konferenciju Ulysseus alijanse, održanu u Briselu. Skup, koji je koordinirao Univerzitet Crne Gore, okupio je predstavnike evropskih institucija i univerziteta iz različitih djelova svijeta. Jedan od ključnih ciljeva konferencije bio je dalji razvoj Međunarodne mreže saradnje Ulysseus alijanse (Ulysseus International Cooperation Network), kroz povezivanje sa univerzitetima iz Kanade, Latinske Amerike i Afrike. Razmatrani su i naredni koraci u formalizovanju partnerstava kroz pisma o namjerama, sa ciljem razvoja zajedničkih obrazovnih programa i istraživačkih projekata. 

Konferencija „Od politike međunarodne saradnje EU do partnerstva i zajedničkog kreiranja u visokom obrazovanju“ bila je posvećena i budućnosti međunarodne saradnje u kontekstu strategije Global Gateway, finansijskog okvira Evropske unije nakon 2027. godine i razvoja evropskih univerzitetskih alijansi.

Na početku konferencije, učesnicima su se obratili prof. Rosio Martinez de Pablos, koordinatorka Ulysseus-a, gđa Joana Devandeler iz Evropske komisije i g. Petar Marković, šef Misije Crne Gore pri Evropskoj uniji. Poseban značaj konferencije ogleda se i u činjenici da je njen koordinator Univerzitet Crne Gore, institucija iz zemlje kandidata za članstvo u Evropskoj uniji, koja kroz Ulysseus već aktivno i ravnopravno učestvuje u razvoju evropske univerzitetske saradnje.

Panel koji je moderirala prorektorica za internacionalizaciju UCG, prof. dr Sanja Peković, bio je posvećen pitanju kako međunarodna univerzitetska partnerstva mogu doprinijeti ne samo razvoju lokalnih zajednica, već i transformaciji samih univerziteta. U diskusiji su učestvovali predstavnici Evropske komisije, Univerziteta u Buenos Ajresu, Univerziteta Gane i Univerziteta u Đenovi. Poseban fokus bio je na potrebi da se tradicionalni modeli prenosa znanja zamijene ravnopravnim partnerstvima zasnovanim na dvosmjernom učenju, zajedničkom definisanju prioriteta i uvažavanju različitih institucionalnih i društvenih konteksta.

„Međunarodnu saradnju često mjerimo brojem projekata, mobilnosti i potpisanih sporazuma. Međutim, univerzitet može postati međunarodno aktivniji, a da se pritom suštinski ne promijeni. Zato pravo pitanje nije kako da sarađujemo više, već kako da sarađujemo na način koji mijenja naše institucije, naše prakse i način razmišljanja. Istinsko partnerstvo podrazumijeva spremnost da učimo jedni od drugih, ali i da preispitujemo sopstvene pretpostavke. Saradnja koja nas ne mijenja ostaje samo aktivnost, a ne transformacija“, istakla je prof. dr Sanja Peković. Posebno je ukazala na ograničenja pristupa „jedno rješenje za sve“ (one-size-fits-all), u kojem se isti modeli, prioriteti i pokazatelji uspjeha primjenjuju na univerzitete koji djeluju u veoma različitim društvenim i institucionalnim okolnostima. Naglasila je da zajedničko kreiranje (co-creation) ne znači uključivanje partnera tek kada su rješenja već osmišljena, već njihovo ravnopravno učešće u definisanju problema, prioriteta i načina saradnje od samog početka.

Posebno je upečatljiv bio govor prof. Emanuela Avuni Kologa iz Gane koji je ukazao na nedostatak naučnog sistema, gdje se rad naučnika vodi primarno rezultatom planirane publikacije i brzinom njenog ostvarenja. Naglasio je da stvarno zajedničko kreiranje rješenja mora početi zajedničkim prepoznavanjem i razumijevanjem problema (co-discovery), uz neposredno uključivanje lokalnih zajednica u definisanje istraživačkih i razvojnih prioriteta. Na taj način bi i kontekst života u afričkim i drugim regionima bio mnogo bolje zastupljen u projektima. Prof. Mauricio Lambertuči sa Univerziteta u Buenos Ajresu ukazao je na iskustva latinoameričkih univerziteta u neposrednoj saradnji sa lokalnim zajednicama, ističući da i evropske institucije imaju mnogo toga da nauče od takvih pristupa obrazovanju, istraživanju i društvenom angažovanju.

Luiza Bunesku iz Evropske komisije govorila je o načinu na koji Global Gateway strategija podržava razvoj vještina u regionima sa kojima se sarađuje. Pored krupnih investicionih projekata u slabije razvijenim regionima počeli su intenzivno da ulažu u razvoj obrazovanja i nauke kako bi se unaprijedilo znanje i vještine ljudi a proširenje djelovanja ka javnim ustanovama i zajednicama je integralni dio ovih projekata. Naglašeno je kako je potrebno prevazići projektni pristup, pojedinačnih, manjih projekata i da bi bilo dobro kada bi Erasmus+ bio samo početno finansiranje za nešto mnogo veće. Prof. Luis Ramon Vakaro iz Đenove istakao je važnost Ulysseus alijanse za jačanje međunarodnih partnerstava, inovacione habove kao čvorišta te saradnje ali je i ukazao na neophodnost pojednostavljenja birokratije na lokalnim nivoima.

Konkretnu vrijednost međunarodnih partnerstava pokazali su projekti predstavljeni tokom konferencije putem poster ili usmenih prezentacija. Univerzitet Crne Gore se predstavio saradnjom Ekonomskog fakulteta sa Boston koledžom, a sve poster prezentacije mogu se vidjeti ovdje.

Značajan dio programa bio je posvećen naučnoj diplomatiji i njenoj ulozi u povezivanju akademske zajednice, diplomatskih institucija i donosilaca odluka. Ključne govore održali su prof. Emeritus Luk Van Langenhove sa Slobodnog univerziteta u Briselu i Karel Hegeman iz Udruženog istraživačkog centra Evropske komisije. Na panelu o zajedničkim agendama univerziteta i diplomatije učestvovali su predstavnici univerziteta iz Francuske, Čilea i Kanade a moderator je bila gđa Elke Dal, koordinatorka Horizon Europe projekta CSUP – Konsolidovanje evropske naučne diplomatije. Istaknuto je da je potrebno snažiti znanja i vještine studenata o naučnoj diplomatiji i političkoj pismenosti koje postaju sve ugroženije u današnjem svijetu. Potrebno je očuvati svijest o neophodnoj otpornosti univerziteta na političke uticaje jer ne dešava se rijetko da postoji tenzija između akademske slobode i zahtjeva za političkim i ekonomskim usaglašavanjem univerziteta. Posebno je istaknuta pozicija latino-američkih univerziteta koji su izgradili posebnu kulturu otpornosti kroz teške istorijske trenutke i doprinosili izgradnji zemalja na najkonkretniji način - o čemu je naročito inspirativno govorio prof. Ennio Vivaldi iz Čilea.

U završnom dijelu konferencije predstavnici Ulysseus alijanse, međunarodnih partnerskih univerziteta i evropskih institucija kroz radionički rad su razmatrali prioritete buduće saradnje u okviru Ulysseus međunarodne mreže, ali i unapređenje programa Erasmus+ i održivije modele finansiranja. Jedan od zaključaka koji se mogao čuti je da je potrebno ugrađivati saradnju ali i vrijednosti o kojima se govorilo – konsultovanje zajednice, naučna diplomatija, kosmopolitizam - u sam obrazovni proces. COIL predstavlja izuzetan model za takvo unapređenje nastave, koji praktično ne iziskuje dodatne resurse.

Među međunarodnim partnerima bili su univerziteti Laval iz Kanade, Univerzitet Čilea, Autonomni univerzitet Meksika - UNAM, Univerzitet u Buenos Ajresu i Univerzitet Gane, sa kojima se razmatra dalje povezivanje kroz Međunarodnu mrežu saradnje Ulysseus alijanse. Takođe, na poziv Univerziteta Crne Gore, kao gost konferencije predstavljen je i Među-univerzitetski centar Dubrovnik IUC, čiji je UCG član – institucija koja već 50 godina razvija globalnu akademsku saradnju sa velikim fokusom na njegovanje akademske slobode.

Razmatrani pravci saradnje predstavljaju osnovu za narednu fazu razvoja Ulysseus alijanse i jačanje partnerstava sa institucijama izvan Evropske unije. Za Univerzitet Crne Gore ova mreža otvara mogućnosti za nove istraživačke projekte, obrazovne inicijative i međunarodne mobilnosti, ali i za razmjenu iskustava sa univerzitetima koji djeluju u različitim društvenim i institucionalnim kontekstima. Takva saradnja ne podrazumijeva samo prenos znanja, već zajedničko učenje, preispitivanje postojećih pristupa i razvoj rješenja koja mogu imati trajan uticaj na univerzitete i zajednice sa kojima sarađuju.

Tim Univerziteta Crne Gore koji je organizovao ovu konferenciju čine: Branka Žižić, Ana Dragutinović, Sanja Peković, Ana Zdravkov, Lejla Jusić, Filip Petrović – uz podršku Ivana Živkovića, Nikole Pavlovića i Vesne Vukadinović.