Klimatske katastrofe gutaju milijarde eura u Evropi

Velike štete koje u Evropi uzrokuju sve nepredvidljivije vremenske prilike neko će morati da plati, a budući da je većina tih ekonomskih gubitaka neosigurana, troškovi će vjerovatno morati da budu pokriveni iz državnih budžeta, osim ako vlade ne preduzmu hitne mjere, navodi se u analizi Rojtersa.



Ovogodišnji šumski požari u jugozapadnoj Evropi i velike poplave koje su 2024. godine pogodile Španiju, a 2021. Njemačku i njene susjede, pokazuju kako štete uzrokovane klimatskim promjenama dodatno opterećuju evropske finansije, pored povećane potrošnje na odbranu i rastućih troškova povezanih sa starenjem stanovništva, piše Rojters.



- Problem je što su (katastrofe) sve učestalije- rekao je šef odjeljenja za rejting zapadne Evrope u agenciji Fič (Fitch) Federiko Bariga-Salazar, dodajući da su se do sada takvi ekstremni vremenski fenomeni uglavnom smatrali skupim, ali jednokratnim budžetskim opterećenjima, a ne redovnim troškovima.



 Rekordni gubici



Ekstremni vremenski i klimatski uslovi uzrokovali su u Evropskoj uniji, u periodu od 1980. do 2024. godine, gubitke od oko 822 milijarde eura, procijenila je Evropska agencija za životnu sredinu. Čak četvrtina tog iznosa zabilježena je samo u posljednje četiri godine.



Javni deficit širom eurozone već u prosjeku iznosi oko tri odsto bruto domaćeg proizvoda (BDP-a). Prema procjenama, poplave u Španiji 2024. godine podrazumijevaju troškove obnove u visini od 0,7 odsto BDP-a u periodu od 2024. do 2026. godine, navodi Bariga-Salazar.



Uz to, samo je četvrtina štete od klimatskih katastrofa u Evropskoj uniji osigurana, dok pokriće u nekim državama članicama iznosi manje od pet odsto, procjenjuju evropske institucije.

Neki strahuju da će udio pokrivenih gubitaka u odnosu na ukupne troškove samo opadati kako ekstremne vremenske nepogode budu postajale učestalije.



- Zaista smatram da će nivo osiguranja biti manji što rizici budu izraženiji. Radi se o velikom problemu koji će neke zemlje koštati između jedan i dva odsto BDP-a-  rekao je Dejvid Zan iz američke investicione kompanije Frenklin Templton. 



Kada je riječ o poplavama iz 2021. godine, u Belgiji je većinu štete pokrilo osiguranje, dok je u Njemačkoj niska stopa osiguranja značila da je najveći dio troškova morala da pokrije država. Iz državnog budžeta izdvojeno je oko 30 milijardi eura, izračunali su stručnjaci ekonomskog tink-tenka Bruegel.



Prilagođavanje i podjela rizika



Evropska unija ove jeseni namjerava da objavi prijedloge za klimatsku otpornost i upravljanje rizikom, pa je pažnja usmjerena na moguća rješenja.

Uz ekonomiju koja zavisi od turizma i posebno je izložena rizicima od toplotnih talasa i šumskih požara, Grčka nastoji da pronađe načine da podstakne građane i kompanije da ugovaraju polise osiguranja, ali i da poveća otpornost vodne i energetske infrastrukture u turističkim centrima.



Portugal je, nakon velikih poplava početkom 2026. godine, najavio planove za uvođenje obaveznog osiguranja domaćinstava, uz podršku fonda za prirodne katastrofe i zemljotrese, kao i mehanizma solidarnosti kojim bi pristup polisama osiguranja bio omogućen svima.



Moguća privremena mjera za neke države mogle bi biti i takozvane obveznice za katastrofe, koje investitorima nude dobar povrat na ulaganja, ali i rizik od gubitka dijela ili cijele glavnice ako se prethodno definisana nepogoda, poput uragana ili zemljotresa, zaista dogodi.


Skupa opklada



Za države bi to značilo skupu opkladu, smatra Zan iz Frenklin Templtona. On navodi da se u slučaju katastrofe državi sredstva isplaćuju odmah, ali da tokom mogućeg petogodišnjeg perioda bez katastrofa takvo „osiguranje“ plaća prinosom od čak osam odsto.



Vlade moraju da uspostave mjere sistematičnije od jednokratne potrošnje za hitne slučajeve, koja zapravo podstiče domaćinstva i kompanije da ne ugovaraju polise osiguranja, smatra Heder Greb iz Bruegela.



- Sve vlade u Evropi moraju da procijene svoju izloženost i kreiraju sveobuhvatne planove za smanjenje buduće štete kroz ulaganja u prilagođavanje, ali i prekograničnu podjelu rizika- rekla je Greb za Rojters.



Brojna istraživanja pokazala su da rana ulaganja u jačanje otpornosti ekonomije na klimatske promjene mogu donijeti dugoročnu uštedu. Osim toga, pomažu državama da izbjegnu situaciju u kojoj ponovljene klimatske katastrofe povećavaju javni dug i tako ostavljaju manje sredstava za preventivne i zaštitne mjere.



 Jesu li toplotni talasi stvorili dovoljno političke volje?



Španski premijer Pedro Sančez tvrdi da bi zelene investicije u vrijednosti od 0,1 odsto BDP-a mogle da spriječe ekonomske gubitke osam puta veće vrijednosti, kao i gubitke poreskih prihoda tri puta veće od početne investicije.



Evropska centralna banka (ECB) predložila je osnivanje javno-privatnog programa reosiguranja na nivou EU-a, u okviru kojeg bi bili objedinjeni privatni rizici od prirodnih katastrofa, dok bi ih pokrivao fond EU-a za javno finansiranje katastrofa.



Ipak, pitanje je da li će ovogodišnji toplotni talasi stvoriti dovoljno političke volje za preuzimanje dijela početnih troškova takve mjere, kako na nivou država tako i na nivou Evropske unije, ističe Rojters.



Portparol Evropske komisije rekao je da zvaničnici EU-a razmatraju mogućnosti za rješavanje nedostataka u zaštiti od osiguranja za slučaj klimatskih katastrofa u okviru paketa mjera koje bi trebalo da budu usvojene do kraja godine.