Do jeseni moramo završiti novi Vizni informacioni sistem „težak“ 7.7 miliona eura

Crna Gora će uložiti 7.7 miliona eura u uspostavljanje novog Viznog informacionog sistema (VIS), koji predstavlja ključnu digitalnu infrastrukturu za kontrolu ulaska stranaca, upravljanje migracijama i usklađivanje sa standardima Evropske unije. To se navodi u informaciji koju je Vlada usvojila na jučerašnjoj sjednici.

Prema gruboj procjeni, najveći dio sredstava, čak 5.692.500 eura, biće izdvojen za nabavku i implementaciju potpuno novog softverskog rješenja, koje čini okosnicu budućeg sistema.

Značajna sredstva opredijeljena su i za uspostavljanje komunikacije između institucija, pa je za razvoj nacionalnog interfejsa, koji će omogućiti razmjenu podataka između Ministarstva vanjskih poslova, Ministarstva unutrašnjih poslova, policije i bezbjednosnih službi, predviđeno 439.000 eura. Planirano je 261.000 za uspostavljanje ePortala, 109.200 eura za migraciju podataka iz postojećeg sistema, te 74.700 eura za nabavku biometrijskih uređaja (otisci prstiju, fotografije). 

Poseban segment budžeta odnosi se na upravljanje projektom i jačanje kadrova, za šta je planirano više od 424.000 eura, dok je 700.000 eura predviđeno kao rezerva za nepredviđene troškove. Evropska unija je za tehničku podršku kroz IPA 2023 program već opredijelila milion eura.

U dokumentu je konstatovano da vizna politika predstavlja „važan instrument za zaštitu interesa države, očuvanje javnog poretka i sprječavanje nezakonitih migracija“, a da je njena modernizacija kroz novi Vizni informacioni sistem (VIS) jedna od obaveza u pregovorima sa Evropskom unijom, posebno u okviru Poglavlja 24 (Pravda, sloboda i bezbjednost).

- Akcionim planom za ispunjavanje završnih mjerila u okviru pregovaračkog Poglavlja 24, Crna Gora se obavezala da će do trećeg kvartala 2026. godine sprovesti unaprjeđenje postojećeg ili uspostavljanje novog VIS-a zasnovanog na EU standardima interoperabilnosti, biometrije i sajber bezbjednosti - navedeno je u dokumentu.

Pojednostavljen i ubrzan proces

Trenutni crnogorski Vizni informacioni sistem (VIS-CG) omogućava koordinisano donošenje odluka i razmjenu informacija kroz povezanu obradu zahtjeva za vize između nadležnih nacionalnih organa i diplomatsko-konzularnih predstavništava Crne Gore u inostranstvu.

Sistem omogućava elektronsku obradu zahtjeva i koordinaciju između institucija, ali ima značajna ograničenja. 

Analiza konsultantske kuće KPMG iz 2025. godine ukazala je na ključne nedostatke, a jedan od njih se odnosi na nemogućnost upravljanja biometrijskim podacima. Pored toga, identifikovani su problemi sa zastarjelom IT infrastrukturom, ograničenom interoperabilnošćusa ključnim nacionalnim informacionim sistemima, kao što su aplikacija Granica (granična policija) i Centralni registar stanovništva (CRS), i nedostatkom digitalnih funkcionalnosti.

Reforma predviđa uspostavljanje potpuno novog, centralizovanog i bezbjednog sistema, koji će uključivati biometrijske podatke, automatizovane bezbjednosne provjere i mogućnost izdavanja elektronskih viza. Kako se navodi, „reformisani VIS ključan je za modernizaciju i digitalizaciju viznog procesa“, ali i za povezivanje sa evropskim sistemima poput EU-VIS, SIS, EES i ETIAS.

- Reforma VIS-a stvoriće ključne preduslove i za uspostavljanje sistema elektronske vize (e-viza), kao naredne faze digitalizacije vizne politike Crne Gore. Implementacija e-vize doprinijeće značajnom pojednostavljenju i ubrzanju procesa podnošenja i obrade zahtjeva za vizu, smanjiti administrativno i finansijsko opterećenje za državu i aplikante, unaprijediti kontrolu migracionih tokova i poboljšati imidž Crne Gore kao moderne i digitalno orijentisane destinacije - naglašeno je u Vladinoj informaciji.

Novi model podrazumijeva dvostepenu provjeru zahtjeva za vizu u skladu sa procjenom rizika zemlje porijekla aplikanta. Automatska provjera vrši se kroz baze podataka Ministarstva unutrašnjih poslova i Uprave policije za niskorizične zemlje, a dodatna uključuje i Agenciju za nacionalnu bezbjednost u složenijim slučajevima.

- U tom kontekstu posebno je važno definisati liste manje i više rizičnih zemalja, koje predstavljaju interni, bezbjednosno osjetljiv dokument, usvojen i korišćen isključivo unutar državnih institucija Crne Gore - napominje se.

Ugovor sa ekspertom do kraja marta

U toku je priprema tehničke dokumentacije za realizaciju projekta, uz podršku Međunarodne organizacije za migracije (IOM) i Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori. 

- U toku je finalizacija procedura od strane IOM-a radi zaključivanja ugovora sa izabranim eskpertom, što se očekuje do kraja marta ove godine. Planirano je da ekspert u roku od tri mjeseca izradi potrebnu tehničku dokumentaciju, koja će predstavljati osnov za pokretanje postupka raspisivanja međunarodnog tendera za kompaniju ili konzorcijum koji će razviti softversko rješenje. Prema procjenama, očekuje se da će postupak izbora kompanije ili konzorcijuma biti okončan do kraja ove godine, nakon čega slijedi implementacija odabranog softvera, migracija podataka sa aktuelnog sistema, te testna faza i obuka svih ovlašćenih službenika u relevantnim organima i diplomatsko-konzularnoj mreži, kako bi se do početka sljedeće turističke sezone novi sistem pustio u produkciju - navedeno je u dokumentu.

Konstatuje se da se samo modernizovanim VIS-om mogu se stvoriti preduslovi za povezivanje VIS-a Crne Gore sa Viznim informacionim sistemom Evropske unije, što predstavlja važan korak ka daljoj integraciji u EU i budućem članstvu u Šengenskom prostoru.