„Pretpostavka nevinosti bačena pod noge“: Grupa pritvorenika najavljuje štrajk od septembra

Grupa pritvorenika Istražnog zatvora u Spužu najavila je da će od septembra stupiti u štrajk tako što će odbijati prisustvo na suđenjima ukoliko im ne budu bili ispunjeni zahtjevi koje su dostavili u saopštenju za medije.

Kako se navodi u saopštenju pritvorenika iz UIKS-a, veoma su nezadovoljni jer se alternativne mjere poput jemstva, određivanja mjera nadzora poput zabrane napuštanja stana i slično ne primjenjuju te da su uslovi u kojima borave krajnje nehumani.

- Zbog pritiska na sudije, ne ukidaju se pritvori, ne poštuje se ni minimum ljudskih prava i sloboda, jer sudovi zbog pritiska tužilaštva i policije nikom ne smiju ukinuti pritvor. Ne poštuju se dogovori koje smo imali na prethodna dva štrajka, gdje je dogovoreno da sudovi brže rješavaju pritvorske uslove, jemstvo i alternativne metode - ustvrdili su oni.

Za advokata Zdravka Begovića, ovi zahtjevi pritvorenika su očekivani i opravdani jer je pretpostavka nevinosti „bačena pod noge“, a ovo je već treći apel nadležnima u pravosudnom sistemu da preduzmu određene radnje koje njima garantuju Ustav, Zakon i evropske konvencije.

- Dakle, nije uopšte čudno što se ovo dešava, kada je opšte poznata činjenica da je Crna Gora među prvima, ako ne i prva država u Evropi po broju pritvorenih i zatvorenih lica u odnosu na broj stanovnika. To samo po sebi dovoljno govori o svemu - saopštio je Begović za Pobjedu.

Pritvorenici su od sudova, kako je saopšteno, zatražili minimum pravne sigurnosti i pravičnosti, a od branilaca i Advokatske komore da im to u sudovima obezbijede.

- Ukoliko smo pravna država. To je minimum koji tražimo od vas, a Zakon i Ustav Crne Gore i propisuju, kao i praksa Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu i Suda pravde EU u Luksemburgu - naveli su u saopštenju.

Osim toga, zatražili su i odgovore na pitanja da li su francuski nadležni organi obavijestili Crnu Goru o mjerama preduzetim na teritoriji naše države.

- Jer član 100-8 francuskog zakona o krivičnom postupku propisuje pravilo da ako se presretanje elektronskih komunikacija (telefona i digitalnih komunikacija) odvija na teritoriji druge države, nadležni organi te države se moraju obavijestiti u roku od 96 sati. Isto predviđa i član 31 EU direktive - napominju u saopštenju.

Naročito su bili decidni u zahtjevu da im se dostavi cjelokupan izvorni materijal sa podacima sa Skaj aplikacije, odnosno sa propratnim aktima koje posjeduju holandske vlasti i njihov istraživački tim.

- Tražimo što i Evropski sud za ljudska prava nalaže, a to je vještačenje SKY-ECC materijala od strane vještaka za elektronske komunikacije. Na snazi je ozbiljno bezakonje, jer za sve tvrdnje tužilaštva moramo imati mogućnost provjere, ali nam se iz samo njima znanih razloga to ne dozvoljava - istakla je grupa pritvorenika Istražnog zatvora.

Pozvali su advokate i Advokatsku komoru da, ukoliko ne mogu da im obezbijede minimum pravne sigurnosti, da izađu iz svih predmeta i da ne učestvuju u ovom, kako su ga nazvali, bezakonju.

- I da se ne igraju sa našim sudbinama i životima nas i naših porodica. A sudovi neka nam pošalju presude po željama tužilaštva, policije i politike! – poručili su u saopštenju.

Brojni problemi

Advokat Begović podsjeća da sve što su pritvorenici rekli u svom saopštenju, branioci svakodnevno izgovaraju u sudnici.

- Podnosimo prijedloge da se ukidaju pritvori, da se primjenjuju alternativne mjere, da se u tim Skaj predmetima dozvoli vještačenje vještacima informacione tehnologije, da se strogo moraju poštovati odluke Evropskog suda pravde u Luksemburgu. Međutim, sve to je vapaj koji, praktično, ne dolazi do onih koji odlučuju o sudbini tih ljudi - ustvrdio je on za Pobjedu.

Napominje da osumnjičeni provode enormno puno vremena u pritvorima - po tri, četiri godine.

- A to samo po sebi govori da su osuđeni prije presude. Da ne pričamo o uslovima u kojima borave ta lica, na granici humanog, da ne kažem nehumanog. U pritvorskim jedinicama boravi po 12 osoba u prostoriji od 15, 20 kvadrata - naglasio je advokat Begović.

Smatra i da su pritvorenici s pravom ljuti i na njihove pravne zastupnike i advokate, jer oni nijesu ništa htjeli pokušati zbog činjenice da je kompletan sistem pretvoren u jednu vrstu inkvizicije.

- Kao jedan od najiskusnijih advokata u Crnoj Gori, molim pravosudne organe, predsjednicu Vrhovnog suda, predsjednike svih sudova da ovaj vapaj ozbiljno shvate. Da konačno prema pritvorenicima samo primjenjuju zakon - naveo je.

Osim toga, apelovao je na pravosudne organe da pritvori traju onoliko koliko je nužno za nesmetano vođenje postupka te da počnu da primjenjuju alternativne mjere.

- Kao i da se to famozno jemstvo, koje dok bude okončano traje i po 10 mjeseci ili godinu, pa na kraju bude odbijeno, ozbiljno ispita, da budu redovni i obezbijede vođenje postupka bez prisustva pritvornih lica u Istražnom zatvoru - zaključio je Begović za Pobjedu.

Još jedan u nizu

Ovo je još jedan u nizu štrajkova pritvorenika u Spužu. U aprilu 2025. godine, 163 pritvorenika stupila su u dvonedjeljni štrajk glađu zbog loših uslova i dugog trajanja pritvora.

Pritvorenike je tada dva puta posjetio predsjednik Višeg suda u Podgorici Zoran Radović, dok su u razgovore bili uključeni i ombudsman Siniša Bjeković i Ministarstvo pravde.

Dogovoreno je preispitivanje pritvora, primjena jemstva i alternativnih mjera, uključujući elektronski nadzor, ali su pritvorenici kasnije tvrdili da dogovor nije sproveden.

U septembru 2025. godine ponovo su stupili u štrajk, a više od 100 pritvorenika odbijalo je hranu. Iako ih je Radović ponovo obišao, pritvorenici su u oktobru saopštili da ni štrajk ni protesti njihovih porodica nijesu dali adekvatne rezultate. 

Zahtjevi nekada urodili plodom

U julu 2015. godine, pritvorenici Aleksandar Bokan i Aleksandar Marković, započeli su štrajk glađu nakon što su prebačeni u samicu. U znak solidarnosti, većina pritvorenika im se pridružila, njih oko 100 odbijali su hranu.

Čelnici tadašnjeg Zavoda za izvršenje krivičnih sankcija (ZIKS) i Zaštitnik ljudskih prava su se sastali, a Bokan i Marković su nakon deset dana štrajka izmješteni iz samice, nakon čega su svi pritvorenici prekinuli štrajk.

U oktobru 2018. godine oko 70 pritvorenika u Istražnom zatvoru u Spužu stupilo je u štrajk glađu zbog zdravstvene zaštite, vremena za šetnju i smještaja zatvorenika Vladimira Ulame.

Sa upravom UIKS-a dogovoreno je ispunjenje devet od 11 zahtjeva, između ostalog, šetnja je produžena na najmanje dva sata dnevno, dok je zdravstvena zaštita dostupna 24 sata.