Sutkinje češće izložene pritiscima, pokušajima diskreditacije i diskriminacije
U praksi je, međutim, i dalje prisutan tzv. stakleni plafon, tj. nevidljive, nerijetko sistemske, prepreke koje sutkinjama otežavaju rad i dolazak do najviših sudijskih pozicija. Te prepreke nijesu normativne, već proizilaze iz ustaljenih institucionalnih praksi, rodnih stereotipa i često netransparentnih kriterijuma odlučivanja - navela je Vuljaj
Formalna zastupljenost žena u pravosuđu Crne Gore ne znači i stvarnu ravnopravnost u praksi, naročito kada je riječ o uslovima za rad, napredovanju i učešću u procesima odlučivanja - poručila je asistentkinja na projektima Centra za građansko obrazovanje (CGO) Rozana Vuljaj povodom 10. marta - Međunarodnog dana žena sudija.
Ovaj dan ustanovljen je, kako je kazala, Rezolucijom Generalne skupštine Ujedinjenih nacija iz 2021. godine, sa ciljem promovisanja pune i ravnopravne participacije žena u pravosuđu i ukazivanja na strukturne prepreke sa kojima se suočavaju unutar sudske vlasti.
- CGO podsjeća da ravnopravnost u pravosuđu ne podrazumijeva samo jednak pristup sudijskoj profesiji, već i jednake mogućnosti za profesionalni razvoj, napredovanje i obavljanje rukovodnih funkcija. U praksi je, međutim, i dalje prisutan tzv. stakleni plafon, tj. nevidljive, nerijetko sistemske, prepreke koje sutkinjama otežavaju rad i dolazak do najviših sudijskih pozicija. Te prepreke nijesu normativne, već proizilaze iz ustaljenih institucionalnih praksi, rodnih stereotipa i često netransparentnih kriterijuma odlučivanja - navela je Vuljaj.
Podsjetila je i da, prema podacima Organizacije za evropsku bezbjednost i saradnju (OEBS), u okviru Regionalnog projekta praćenja suđenja na Zapadnom Balkanu, žene čine gotovo 62 odsto sudija u Crnoj Gori, dok istovremeno obavljaju nešto više od polovine svih viših sudijskih funkcija, uključujući i funkcije predsjednica sudova.
- Iako ovi podaci ukazuju na napredak u odnosu na ranije izvještaje, istovremeno potvrđuju da brojčana zastupljenost ne znači automatski i potpunu rodnu ravnopravnost, kao i da su potrebne dalje promjene kako bi se obezbijedila stvarna jednakost u napredovanju i donošenju odluka - istakla je ona.
Vuljaj ističe i da na širi institucionalni kontekst ukazuje i Izvještaj Evropske komisije o Crnoj Gori za 2025. godinu, u kojem se konstatuje da, uprkos unaprijeđenom normativnom okviru, i dalje postoji jaz između formalnih rješenja i njihove primjene u praksi, uključujući i oblast rodne ravnopravnosti u institucijama od značaja za vladavinu prava.
- Evropska komisija naglašava potrebu jačanja institucionalne kulture, transparentnosti i mehanizama odgovornosti u pravosuđu radi efektivnog i ravnopravnog učešća žena u procesima odlučivanja. Posebnu zabrinutost izaziva pojava da su sutkinje, naročito u predmetima od izraženog javnog interesa, često izložene javnim pritiscima, pokušajima diskreditacije i rodno obojenim napadima. Takvi pritisci ne ugrožavaju samo profesionalni integritet pojedinih sutkinja, već imaju i širi efekat zastrašivanja, koji može obeshrabriti preuzimanje odgovornijih funkcija ili kandidovanje za rukovodne pozicije - navela je Vuljaj.
Decidna je da izostanak jasne, vidljive i djelotvorne institucionalne zaštite u ovakvim slučajevima produbljuje osjećaj nesigurnosti i nejednakosti unutar sistema.
- CGO ističe da obilježavanje Međunarodnog dana žena sudija ne smije ostati na nivou simbolike. Nadležne institucije imaju obavezu da dosljedno i transparentno primjenjuju zakonom propisane kriterijume za izbor i napredovanje sudija, razvijaju rodno osjetljive politike unutar pravosudnih organa i efikasne mehanizme zaštite od pritisaka i diskriminacije. Samo kroz mjerljive promjene u praksi moguće je osigurati da ravnopravnost postane stvarno, a ne samo normativno načelo - zaključila je Vuljaj.