„Prosječni IQ 86”: Potpuna besmislica koja godinama kruži Crnom Gorom
Tvrdnje da je "prosječni IQ 86" nema uporište u naučnim činjenicama, već je riječ o potpunoj besmislici koja godinama kruži Crnom Gorom, poručila je izvršna urednica portala Raskrinkavanje.me Jelena Jovanović.
Podjseća da je poruka „IQ 86 u prosjeku rasturi ovu zemlju” dolazila iz skupštinskih klupa, a kasnije ponavljana i sa najviših državnih pozicija, na Fejsbuk stranicama i u naslovima portala.
- Medijski članci o nivou svjetske inteligencije, koji su se svodili na nacionalistička nadmetanja i rasprave o tome ko je „glup”, a ko „pametan”, preplavili su regionalne i domaće medije još 2019. godine. Nedavno je u jednoj emisiji u udarnom terminu jedan od gostiju, novinar privatnog medija, ponovo iznio ovu tezu, koja, kako stručnjaci navode, nema uporište u naučnim činjenicama - istakla je Jovanović.
Pozivajući se na bosanski portal Klix.ba (arhivirano), kako dodaje, domaći portali (RTCG, CdM, Standard i drugi) su prije nekoliko godina objavili da Crna Gora ima „državni IQ” od 86, dok Slovenija navodno ima 99, Hrvatska 96, Srbija 90, Bosna i Hercegovina 89, a Albanija i Sjeverna Makedonija po 82.
- Ovi podaci, kako se navodi u tim tekstovima, potiču iz analize u kojoj su učestvovali „najpoznatiji istraživač inteligencije Ričard Lin i politički istraživač Dejvid Beker”, a objedinjeni su u knjizi „Inteligencija nacija” - kaže Jovanović.
Kontroverze oko studije
Kako je ranije pisano, dodaje, radovi Ričarda Lina izazivaju brojne kontroverze zbog, kako kritičari navode, nehumanog i rasističkog pristupa.
- Njegove studije su više puta nailazile na oštre reakcije javnosti i naučne zajednice, uključujući i publikaciju „IQ and the Wealth of Nations” iz 2002. godine, kao i tvrdnje o razlici u inteligenciji između polova. Da je riječ o spornom autoru, govori i podatak da je Univerzitet Ulster povukao njegovu titulu profesora emeritusa, što je 2018. godine prenio BBC (arhivirano) - ukazuje Jovanović.
Ističe da predsjednik Mense Crne Gore Danilo Vorotović navodi da su takva istraživanja metodološki problematična.
- Za mnoge zemlje bez pouzdanih podataka autori koriste rezultate susjednih država i geografske prosjeke, što znači da ti ‘nacionalni IQ’ brojevi nijesu stvarno izmjereni, već statistički. Lin je izgubio status emeritus profesora upravo zbog kontroverzi i naučno spornih stavova. Njegove teze o razlikama između naroda i polova su široko kritikovane kao rasističke i naučno neutemeljene - kazao je Vorotović.
On naglašava da se inteligencija ne može svesti na nacionalni prosjek bez velikog i reprezentativnog uzorka.
Ne postoji „nacionalni IQ”
Vorotović ističe da ne postoji međunarodno priznata institucija koja objavljuje naučno validne rang-liste „nacionalnog IQ-a”.
- OECD kroz PISA testiranja mjeri obrazovna postignuća, a ne inteligenciju. Mensa testira pojedince, ali ne i nacije. Zbog metodoloških ograničenja, većina naučnika smatra da ‘nacionalni IQ’ nije pouzdana mjera - objašnjava on.
Specijalistkinja medicinske psihologije Mina Gazivoda navodi da u Crnoj Gori nikada nije sprovedeno veliko reprezentativno istraživanje koje bi moglo dati validan „prosječan IQ” stanovništva.
- Podaci koji se ponekad pojavljuju na internetu ne potiču iz naučnih istraživanja, već iz online testova ili procjena bez jasne metodologije - kaže Gazivoda.
Ona dodaje da su takvi pokazatelji često zasnovani na nevalidnim uzorcima ili čak procjenama izvedenim iz podataka drugih zemalja.
- Savremena nauka ukazuje da su ‘nacionalni IQ skorovi’ često pristrasni i metodološki nepouzdani - ističe ona.
Štetne posljedice stereotipa
Stručnjaci upozoravaju da ovakvi narativi imaju ozbiljne društvene posljedice.
- Pojednostavljeni ‘nacionalni IQ’ brojevi često se koriste za stereotipe i stigmatizaciju društava - kaže Vorotović.
Gazivoda dodaje da se time stvaraju štetni stereotipi i osjećaj kolektivne inferiornosti.
- Takav narativ utiče na identitet, povjerenje u društvo i osjećaj mogućnosti napretka. Građani se prikazuju kao ‘ispodprosječna masa’, što nije naučno utemeljeno - navodi ona.
Ona zaključuje da inteligencija zavisi od brojnih faktora, uključujući obrazovanje, socioekonomske uslove, zdravlje i društveni kontekst, te da se ne može svesti na jednu brojku.