„Morinj“ u fokusu vebinara o ratnim zločinima devedesetih: „Vojno i državno pitanje - odgovornost se ne može izbjeći“

Logor „Morinj“ nije samo vojno - već i državno pitanje, zbog čega se odgovornost ne može izbjeći - poručeno je na prvom od sedam edukativnih vebinara u organizaciji Centra za građansko obrazovanje (CGO), koji je počeo sa slučajem logora „Morinj“, a na kojem je predavač bio istoričar Miloš Vukanović.

Kako je saopšteno iz CGO, cilj serije vebinara je da se zainteresovanoj javnosti omogući pristup tačnim, provjerenim i verifikovanim informacijama o ratnim zločinima kroz analizu sudskih presuda, relevantnih dokaza, svjedočanstava i uloge institucija, kao i okvira u kojima su se ratni zločini počinili.

Govoreći o logoru Morinj, Miloš Vukanović je istakao da zločin počinjen na tom mjestu ima višeslojni značaj, prije svega zbog njegove direktne povezanosti sa crnogorskim međudržavnim i međuregionalnim odnosima, ali i kao važan segment političkog i vojnog nasljeđa Crne Gore iz posljednje decenije 20. vijeka.

- Specifičnost logora u Morinju, u kojem je, u periodu od oktobra 1991. do avgusta 1992. godine, bilo zatočeno i zlostavljano oko 270 hrvatskih državljana, među kojima je bilo gotovo polovina civila, ogleda se u njegovoj neposrednoj vezi sa širim vojnim operacijama napada na Dubrovnik. Takođe, analizira se i kroz postojanje logora na prostoru bivše Jugoslavije, koji predstavljaju jednu od najtežih epizoda ratova devedesetih godina - naglasio je Vukanović.

On je ukazao da obrazovanje o ovom zločinu doprinosi jasnijem razumijevanju stanja u Crnoj Gori tokom 1991. godine, posebno kada je riječ o pogubnim posljedicama ratne propagande, ali i o teškom i dugotrajnom nasljeđu koje su logori ostavili u društvu.

Učesnici i učesnice vebinara ukazali su na neadekvatno stanje memorijalizacije i kulture sjećanja. Jedan od učesnika ocijenio je da je „memorijalni objekat u Morinju izrađen od plastičnog materijala, dok je betonska podloga neadekvatna, što ne doprinosi kvalitetnoj memorijalizaciji i očuvanju kulture sjećanja“.

Naglašena je i uloga države, kao i izostanak adekvatnog procesuiranja ratnih zločina, što je pravni problem na nacionalnom i međunarodnom nivou, te izazov za evropske integracije, ali istovremeno i dodatni razlog dubokih društvenih trauma.

- Marginalizovanje ove teme u javnom prostoru otežava proces memorijalizacije i suočavanja sa prošlošću - poručeno je tokom diskusije.

Otvoreno je i pitanje pravnih obaveza Crne Gore, uključujući isplatu značajnih reparacija, čiji se iznosi dodatno uvećavaju kroz naknade i oslobođenim licima, što predstavlja ozbiljan pravni i društveni izazov.

Tokom diskusije, jedno od pitanja bilo je i sve češće poređenje sa logorom „Lora“, pri čemu je Vukanović naglasio da takva poređenja nijesu opravdana. 

- Odgovornost za procesuiranje zločina u Lori je na hrvatskim vlastima, dok je na Crnoj Gori da kroz institucionalne i diplomatske mehanizme insistira na pravdi tamo gdje smatra da ona nije zadovoljena. Neuspjeh u jednom slučaju ne može se koristiti za delegitimizaciju sudskih procesa u drugom, jer se radi o odvojenim postupcima, a obaveza svih je da se pravda za žrtve traži do kraja - zaključeno je u diskusiji.

Ovaj vebinar, koji je okupio 20 učesnika i učesnica, uglavnom mladih ljudi, predstavlja praktičnu nadogradnju CGO priručnika „Ratni zločini 90-ih u presudama crnogorskog pravosuđa“, omogućavajući dublju analizu i diskusiju o sudskim presudama, konkreno sa fokusom na „Proces suočavanja sa prošlošću u Crnoj Gori – slučaj “Morinj”.

Naredni vebinar, kako je saopšteno iz CGO, planiran je za 16. februar i biće posvećen slučaju „Kaluđerski laz“. Predavač će biti Velija Murić, advokat i izvršni direktor Crnogorskog komiteta pravnika za zaštitu ljudskih prava.

Serija vebinara realizuje se u okviru CGO projekta „Razumijevanjem prošlosti do izgradnje povjerenja i tranzicione pravde“, kroz regionalni program “Podrška EU izgradnji povjerenja na Zapadnom Balkanu”, koji je finansiran od strane Evropske unije, a koji sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP). Sadržaj ovog vebinara isključiva je odgovornost autora i ne odražava nužno stavove CGO, EU ili UNDP.