Kontinuitet šovinističkog diskursa u programu Pink TV: „Crnogorci mutirali”, „ustaška bagra”, „napravljeni u laboratorijama”, „turkizacija"...

Kontinuirano negiranje crnogorskog identiteta, kvalifikacije poput „ustaška bagra", tvrdnje da su Crnogorci „mutirali” i da će „Srbija ponovo imati more” – dio su sadržaja zbog kojih je Savjet Agencije za audiovizuelne medijske usluge (SAMU) odlučio da na šest mjeseci ograniči reemitovanje emisija „Novo jutro” i „Novo jutro – Jutro sa dušom” u okviru programa TV Pink.

Regulator je ocijenio da je riječ o sistematskom podsticanju netrpeljivosti i diskriminacije po osnovu nacionalne i etničke pripadnosti.

Savjet Agencije zaključio je da emiter ozbiljno i grubo krši standarde propisane Evropskom konvencijom o prekograničnoj televiziji, jer u informativno-političkom formatu sa značajnim dosegom publike emituje sadržaje koji negiraju identitet i dostojanstvo pripadnika crnogorske, ali i hrvatske i turske zajednice.

- U emisijama se koristi pogrdno, uvredljivo ili uznemiravajuće izražavanje koje podstiče intenzivne negativne emocije, iskazivanje neprijateljstva ili želju za diskriminacijom, kao i omalovažavanje ili obezvrjeđivanje pripadnika crnogorske i drugih nacionalnosti, negiranjem njihovog nacionalnog identiteta i posebnosti - navedeno je u dokumentima objavljenim sa sajtu SAMU.

Granice, „AVNOJ-evska Crna Gora” i „Srbija će ponovo imati more”

Kao ilustrativan primjer navodi se emisija od 18. jula 2025. godine, tokom pregleda štampe, kada je gost izjavio: „Velika je nepravda prema Srbiji što nema izlaz na more i oni znaju da ovakve granice na Balkanu neće potrajati još dugo. Dakle, ovakva, na primer AVNOJ-evska Crna Gora neće postojati još dugo… Doće do promena granica, Srbija će ponovo imati more i to je ono što plaši Brisel.”

U daljem razgovoru voditeljka i gost razmjenjuju poruke koje, prema ocjeni Savjeta AMU, potvrđuju uredničku podršku takvim stavovima: 

Gost: „Naravno… pa to su srpske zemlje.”

Voditeljka: „Velikosrpski svet…”

Gost: „Mađarska mora da vrati svoje istorijske teritorije… Kada govorimo o teritoriji Hrvatske, to je stara Mađarska, Rijeka je mađarska luka… Tako i mi moramo da vratimo naše.”

Savjet AMU ocjenjuje da se ovakvim izjavama dovodi u pitanje teritorijalni integritet susjednih država i podstiče antagonizam na nacionalnoj osnovi.

„Postoje samo dva naroda” i „napravljeni u laboratorijama”

Posebno zabrinjavajućim ocijenjene su izjave kojima se negira identitet crnogorskog naroda. Voditeljka je u jednoj od emisija navela:
„Postoje samo dva naroda, sve ostalo su nacionalnosti… srpski i jevrejski narod… sve ostalo su nacionalnosti.”

Na to je gost dodao:  „Što bi rekla Jovanka Jolić, ostali su napravljeni u laboratorijama Atlantide.”

Savjet AMU konstatuje da se ovakvim diskursom Crnogorci predstavljaju kao „vještačka tvorevina”, čime se negira njihovo pravo na samoodređenje i ljudsko dostojanstvo.

„Mutirali” i „veštačke tvorevine"

U više emisija ponavljane su tvrdnje da su Crnogorci „nastali od Srba”, te da su se „malo izmenili, modifikovali, mutirali”. 

U jednoj od rasprava voditeljka kaže: „Naš jedini greh je što su svi oni nastali od Srba…” 

Gost dodaje:  „Pa da, bivši Srbi…”

Voditeljka nastavlja: „Ne, oni su uvek Srbi, samo što su se malo izmenili, modifikovali, mutirali su… To su sve veštačke tvorevine.”

Savjet AMU ocjenjuje da upotreba termina poput „mutirali” u kontekstu nacionalne pripadnosti ima dehumanizujući karakter i predstavlja težak oblik simboličkog nasilja.

Crna Gora se u emisijama kvalifikuje i kao „pravoslavna srpska zemlja”, uz tvrdnje da je „na proustaškom putu”, čime se savremeni politički kurs države dovodi u vezu sa fašističkom ideologijom.

Savjet ocjenjuje da ovakav diskurs ne samo da negira pravo građana da se slobodno izjašnjavaju o svom nacionalnom identitetu, već ih svodi na „iskrivljenu" ili „degenerisanu" verziju drugog naroda, čime se dovodi u pitanje njihovo Ijudsko dostojanstvo i pravo na samoodređenje. 

- Upotreba termina poput „mutirali" u kontekstu nacionalne pripadnosti ima dehumanizujući karakter, jer sugeriše biološku devijaciju ili nenormalnost, što predstavlja naročito težak oblik simboličkog nasilja u javnom diskursu - ocijenili su u SAMU. 

Iznošenjem tvrdnji da je današnja Crna Gora „nastala na antisrpskom narativu", te insistiranjem da je jedini legitimni identitetski okvir „srpski" implicitno se, napominju SAMU, negira postojanje i legitimnost crnogorskog nacionalnog identiteta kao takvog. 

- Time se građani koji se izjašnjavaju kao Crnogorci predstavljaju kao politički projekat, kao produkt manipulacije ili kao svjesni nosioci neprijateljske ideologije. Takvo kolektivno etiketiranje prelazi granice dozvoljene javne polemike i ulazi u zonu govora koji podstiče netrpeljivost prema pripadnicima određene nacionalne zajednice - navedeno je u dokumentu.

„Ustaška bagra” i „turkizacija Crne Gore”

U odnosu na hrvatsku zajednicu korišćen je narativ o „ustaškim orgijama", „ustaškoj bagri" i „izvozu antisrpstva", pri čemu se savremeni politički i društveni akteri dovode u direktnu vezu sa istorijskom fašističkom ideologijom.

- Takvo generalizovanje briše razliku između pojedinaca i kolektiva i ima za posljedicu kolektivnu stigmatizaciju pripadnika hrvatske manjine i hrvatskih državljana - istakli su u SAMU.

Kada je riječ o građanima Turske, u emisijama su iznošene tvrdnje o „turkizaciji Crne Gore”, „sto hiljada Turaka koji su ušli bez kontrole” i ocjene da su „sa Bosfora doneli kriminal”, uz tvrdnje da će „Crnogorci i Srbi postati manjina u sopstvenoj zemlji”.

Savjet AMU navodi da ovakve tvrdnje, izrečene bez dokaza i u formi alarmantnog narativa, predstavljaju obrazac ksenofobnog diskursa kojim se pripadnici jedne nacionalne grupe predstavljaju kao demografska i bezbjednosna prijetnja. 

- Imajući u vidu navedeno, jasno je da sporni sadržaji zahvataju više zaštićenih osnova - nacionalnu i etničku pripadnost - te da su objektivno podobni da podstaknu netrpeljivost i neprijateljstvo prema ciljanim grupama. Imajući u vidu da korišćenje pogrdnih, stigmatizujućih i dehumanizujućih izraza u analiziranim emisijama nije incidentno, već se negativni narativi i kvalifikacije ponavljaju u kontinuitetu kroz više emisija i od strane istih ili ideološki srodnih gostiju, jasno je da su izrečeni svjesno i sa namjerom da uvrijede, omalovaže i diskvalifikuju pripadnike ciljnih grupa - ističe se, pored ostalog, u dokumentu.

Ovakav kontinuitet, ističu u SANU, ne može se posmatrati kao slučajna posljedica spontanih istupa, već kao uređivački obrazac.

- Tome naročito doprinosi aktivna uloga voditelja emisija, koji ne samo da ne ograničavaju sporni govor, već ga iniciraju i usmjeravaju sugestivnim pitanjima, prihvataju ga bez kritičkog odmaka i dodatno afirmišu kroz komentare koji polaze od pretpostavke o „ustaštvu u Crnoj Gori", „izvozu antisrpstva" i „antisrpskom narativu". Time se kreira okvir u kojem je neprijateljski diskurs prema određenim nacionalnim grupama predstavljen kao legitimna i očekivana forma javne debate - napominje se u dokumentu.

Kontinuitet, a ne incident

Regulator ističe da sporni govor nije izolovan incident, već obrazac koji se ponavlja od jula 2025. do februara 2026. godine, kroz više izdanja emisija „Novo jutro” i „Novo jutro – Jutro sa dušom”. Posebno se ukazuje na aktivnu ulogu voditelja, koji, kako se navodi, „ne samo da ne ograničavaju sporni govor, već ga iniciraju i usmjeravaju sugestivnim pitanjima”.

U jednoj od emisija, 18. novembra 2025. godine, gost je bio i predsjednik Slobodne Crne Gore Vladislav Dajković, čiji su istupi dodatno potvrdili kontinuitet problematičnog narativa u programu.

Tokom komentarisanja fudbalske utakmice između Crne Gore i Hrvatske, koja se odigrala u Podgorici, Dajković je hrvatske navijače koji su uzvikivali sporne slogane, okarakterisao kao „najobičniju ustašku bagru koju treba protjerati iz Crne Gore“, dodajući da su to „nasljednici ustaša po sopstvenom priznanju“. 

Dajković, takođe, osporava zvanične rezultate popisa, tvrdeći da su „Srbi većina u Crnoj Gori“, te da „ko god govori srpskim jezikom… makar u duši (je) Srbin“. U nastavku je izjavio da „čak i hrvatske ustaše znaju da su Crnogorci Srbi“.

Poseban segment emisije bio je posvećen prisustvu državljana Turske u Crnoj Gori. Dajković je govorio o „grupi turskih ekstremista“ koja je, prema njegovim riječima, napala mladiće u Podgorici, te iznio tvrdnju da je „100.000 Turaka ušlo u našu zemlju bez ikakve kontrole“, uz ocjenu da bi „Crnogorci i Srbi (mogli) postati manjina u sopstvenoj zemlji“. U nastavku je sugerisao postojanje „projekta“ usmjerenog ka demografskoj promjeni, uz generalizacije o kriminalnim djelima koja, kako je naveo, počinjavaju „turski državljani“, pozivajući se na rubrike crne hronike.

U emisiji su izrečene i brojne uvrede na račun političkih i medijskih aktera, uključujući kvalifikacije poput „izdajnici“, „bjelosvjetske barabe“ i druge pogrdne izraze.

Saglasnost sa širim političkim tezama voditelja Dajković je iskazao i u dijelu u kojem je Hrvatska označena kao „izvoznik antisrpstva i ustaškog nacizma“, na šta je odgovorio komentarom o „evropskim vrijednostima“, sugerišući da takva praksa diskvalifikuje evropski put.

Šest mjeseci bez reemitovanja

Savjet AMU je još 25. jula 2025. obavijestio Regulatorno tijelo za elektronske medije Srbije o uočenim kršenjima. U odgovoru je navedeno da Savjet tog tijela nije konstituisan, te da nijesu preduzete korektivne mjere. U međuvremenu, prema nalazima Agencije, emitovanje istovrsnog sadržaja je nastavljeno.

Pozivajući se na član 7 stav 1 Evropske konvencije o prekograničnoj televiziji, kojim se propisuje obaveza poštovanja ljudskog dostojanstva i osnovnih prava drugih, Savjet je zaključio da su ispunjeni uslovi za izricanje mjere.Ograničenje reemitovanja emisija „Novo jutro” i „Novo jutro – Jutro sa dušom” određeno je na period od šest mjeseci. 

Savjet je ocijenio da blaže mjere ne bi bile djelotvorne, imajući u vidu da su istom emiteru i ranije, 2020. i 2022. godine, izricane slične sankcije.

- Sloboda izražavanja ne obuhvata pravo na govor kojim se negira identitet, kolektivno vrijeđa ili podstiče neprijateljstvo prema određenoj nacionalnoj ili etničkoj grupi - navodi se u obrazloženju.

Savjet AMU zaključuje da je mjera nužna i proporcionalna cilju zaštite ljudskog dostojanstva, zabrane diskriminacije i očuvanja multietničke tolerancije u društvu.