CGO i UDIK: „Vilina Vlas“ ne može biti dio programa odmora Fonda PIO, gosti nijesu svjesni da su tu prije tri decenije počinjena masovna silovanja i ubistva

Centar za građansko obrazovanje (CGO) i Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) iz Bosne i Hercegovine uputile su Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore inicijativu za raskid ugovora i povlačenje rehabilitacionog centra„Vilina Vlas“ kod Višegrada iz programa odmora i oporavka koji Fond PIO nudi korisnicima i korisnicama prava na penziju po povoljnim uslovima jer mnogi gosti  nijesu svjesni da borave na mjestu gdje su prije tri decenije počinjena masovna silovanja i ubistva.

Iz CGO-a i UDIK-a podsjećaju da penzioneri i penzionerke u Crnoj Gori imaju mogućnost korišćenja odmora i oporavka u više objekata u zemlji i regionu, što, kako navode, predstavlja važnu i društveno odgovornu mjeru. Međutim, smatraju da izbor partnerskih objekata mora biti usklađen sa osnovnim etičkim principima, kulturom sjećanja i poštovanjem žrtava ratnih zločina.

Navode da je banjsko lječilište „Vilina Vlas“, udaljeno oko pet kilometara od Višegrada, tokom rata u Bosni i Hercegovini bilo mjesto zatočenja, mučenja i sistematskog seksualnog nasilja nad nesrpskim stanovništvom. Prema izvještaju posebnog komiteta Ujedinjenih nacija iz 1994. godine, tokom 1992. u tom objektu silovano je oko 200 žena, od kojih su neke ubijene, dok su neke izvršile samoubistvo.

U saopštenju se ističe i da je u tom objektu zlostavljano i mučeno i 17 građana bošnjačke nacionalnosti iz mjesta Sjeverin, koje su u oktobru 1992. oteli pripadnici paravojne formacije „Osvetnici“, predvođeni Milanom Lukićem.

UDIK i CGO ističu da je u jednoj od presuda Suda Bosne i Hercegovine taj objekat opisan kao „rehabilitacioni centar pretvoren u ženski logor u koji su dovođene žene i djevojčice koje su sistematski maltretirane“. Dodaju da je za zločine počinjene u „Vilinoj Vlasi“ procesuiran samo jedan počinilac - Željko Lelek, koji je osuđen na 16 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti, uključujući i seksualno nasilje.

Nakon rata „Vilina Vlas“ je, ukazuju oni, nastavila da funkcioniše kao banjsko i rehabilitaciono lječilište, ali na samom objektu, niti u njegovoj zvaničnoj prezentaciji, nema informacija da je tokom rata bio mjesto zatočenja, mučenja i silovanja. Takođe, ne postoji ni spomen-obilježje, memorijalna ploča niti bilo kakvo obilježje koje bi posjetioce upozorilo na počinjene zločine.

- Promocija ovog objekta u turističke i rehabilitacione svrhe, bez konteksta i pijeteta prema žrtvama, predstavlja primjer negiranja i normalizacije zločina - decidni su oni.

Mnogi gosti koji danas dolaze u „Vilinu Vlas“ nijesu, kako su naglasili, svjesni da borave na mjestu gdje su prije tri decenije počinjena masovna silovanja i ubistva.

Podsjećaju da je takvu praksu javno osudila i REKOM mreža pomirenja, ocjenjujući da je riječ o svjesnom izboru da se o silovanjima ćuti i žrtve izbrišu iz javnog prostora. Reagovala je i Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini, naglašavajući da mjesta stradanja ne smiju biti predstavljana kao turističke destinacije bez istine o onome što se u njima dogodilo.

Iz CGO-a i UDIK-a poručuju da Fond PIO, kao javna institucija Crne Gore, mora voditi računa o etičkim implikacijama svojih odluka i partnerstava, te ocjenjuju da je nedopustivo upućivanje penzionera i penzionerki u objekat koji simbolizuje sistematsko seksualno nasilje i zločine protiv čovječnosti.

Pozvali su Fond PIO da pokrene postupak raskida važećeg ugovora sa rehabilitacionim centrom „Vilina Vlas“, te da prilikom budućeg izbora partnera uvede jasne kriterijume koji uključuju poštovanje dostojanstva žrtava ratnih zločina i odgovoran odnos prema nasljeđu prošlosti.

Kako su naveli, rukovodstvo Fonda PIO to do sada nije učinilo, iako je ovo pitanje u Crnoj Gori nedavno ponovo aktuelizovano nakon što je o njemu izvijestio dio medija.