Uticajni njemački filozof Jirgen Habermas preminuo u 96. godini

Jirgen Habermas, čiji rad o komunikaciji, racionalnosti i sociologiji ga je učinio jednim od najuticajnijih filozofa na svijetu i ključnom intelektualnom figurom u njegovoj rodnoj Njemačkoj, preminuo je u 96. godini.

Njegov izdavač Zurkamp saopštio je da je Habermas preminuo u subotu u Štarnbergu, blizu Minhena.

Habermas se tokom nekoliko decenija često oglašavao o političkim pitanjima. Njegovo opsežno pisano stvaralaštvo prelazilo je granice akademskih i filozofskih disciplina, nudeći viziju modernog društva i društvene interakcije.

Među njegovim najpoznatijim djelima je dvotomna knjiga „Teorija komunikativnog djelovanja“.

Habermas, koji je imao 15 godina u trenutku poraza nacističke Njemačke, kasnije je opisivao svitanje nove ere 1945. godine i vlastito suočavanje sa stvarnošću nacističkih zločina kao nešto bez čega ne bi pronašao svoj put u filozofiju i društvenu teoriju.

Prisjećao se da „odjednom vidite da je to bio politički kriminalni sistem u kojem ste živjeli“.

Imao je ambivalentan odnos prema ljevičarskom studentskom pokretu kasnih 1960-ih u Njemačkoj i šire: s jedne strane je s njim polemisao i učestvovao u raspravama, ali je istovremeno upozoravao na opasnost onoga što je nazivao „ljevičarskim fašizmom“ – reakciju na vatreni govor jednog studentskog vođe, za koji je kasnije rekao da je bio „pomalo neumjesan“.

Kasnije je taj pokret prepoznao kao pokretača „temeljne liberalizacije“ njemačkog društva.

Osamdesetih godina Habermas je bio jedna od najistaknutijih figura u takozvanom „sporu istoričara“, u kojem su berlinski istoričar Ernst Nolte i drugi tražili novi pogled na Treći rajh i njemački identitet.

Oni su imali tendenciju da ono što se dogodilo pod Adolfom Hitlerom upoređuju sa zločinima drugih režima, poput smrti miliona ljudi u Sovjetskom Savezu pod Staljinom. Habermas i drugi njegovi istomišljenici tvrdili su da konzervativni istoričari kroz takva poređenja nastoje umanjiti razmjere nacističkih zločina.

Habermas je podržao dolazak na vlast socijaldemokratskog kancelara Gerharda Šredera 1998. godine. Bio je kritičan prema „tehnokratskom“ pristupu i percipiranom nedostatku političke vizije njegove konzervativne nasljednice Angele Merkel, žaleći se 2016. godine na paralizujući učinak na javno mnjenje koji ima „pjenasti pokrivač Merkelicine politike uspavljivanja ljudi“.

Posebno je bio kritičan prema „ograničenom interesu“ koji, kako je smatrao, njemački političari, privredni lideri i mediji pokazuju za „oblikovanje politički efikasne Evrope“.

Godine 2017. pohvalio je novoizabranog francuskog predsjednika Emanuela Makrona zbog njegovog iznošenja planova za reformu Evrope, ističući da „način na koji on govori o Evropi pravi razliku“.

Habermas je rođen 18. juna 1929. godine u Dizeldorfu, a odrastao je u obližnjem Gumersbahu, gdje je njegov otac bio na čelu lokalne privredne komore. Sa deset godina postao je član Dojčes Jungvolka, ogranka Hitlerove omladine za mlađe dječake.

Rođen je sa rascjepom nepca, zbog čega je kao dijete više puta operisan – iskustvo koje je uticalo na njegovo kasnije promišljanje o jeziku.

Habermas je govorio da je iskusio važnost govornog jezika kao „sloja zajedništva bez kojeg mi kao pojedinci ne možemo postojati“, te se prisjećao borbe da se učini razumljivim. Isticao je i „nadmoć pisane riječi“ i govorio da „pisani oblik skriva mane usmenog“.