EP usvojio izveštaj: Rusija glavna prijetnja demokratskom integritetu Evrope, Srbija ključna tačka stranog miješanja

Evropski poslanici iznijeli su u utorak prijedloge za jačanje otpornosti Evropske unije na strano miješanje, a Rusiju su izdvojili kao glavnu prijetnju.

Strano miješanje i dezinformisanje predstavljaju napad na samu suštinu evropskog projekta, a primarne žrtve su građani, navode poslanici, prenosi HRT.

Parlament je u utorak sa 420 glasova za, 220 protiv i 26 uzdržanih usvojio izvještaj o zaključcima Posebnog odbora za Evropski štit za zaštitu demokratije, sa konkretnim preporukama za bolju odbranu demokratskih institucija Unije i jačanje njenih instrumenata, objavio je Evropski parlament.

Posebni odbor osnovan je u decembru 2024. godine sa zadatkom da analizira uticaj sve učestalijih zlonamjernih aktivnosti usmjerenih protiv Unije, poput stranog miješanja, manipulisanja informacijama, hibridnih napada i koordinisanih kampanja dezinformisanja.

U svojim zaključcima utvrdio je da je postojeći pristup EU fragmentiran i da države članice ne mogu same efikasno da otklone te prijetnje.

Poslanici podržavaju osnivanje Evropskog centra za demokratsku otpornost, koje je Komisija najavila u svom saopštenju o Evropskom štitu za zaštitu demokratije.

Smatraju da bi trebalo da djeluje kao nezavisan centar izvrsnosti za suzbijanje stranog miješanja, manipulisanja informacijama i dezinformisanja, kao i za koordinaciju aktivnosti na nacionalnom nivou. Sve države članice bile bi obavezne da učestvuju u radu centra, a nadzor nad njim vršio bi Parlament.

Rusija glavna prijetnja demokratskom integritetu Evrope, Srbija ključna tačka

U izvještaju su istaknuti česti hibridni napadi Rusije na kritičnu infrastrukturu, kao što su sajber napadi, fizička sabotaža, podmetanje požara, špijunaža i ometanje signala, u čemu učestvuju i Bjelorusija, Kina, Iran i Sjeverna Koreja. Poslanici stoga traže proširenje sankcija za širitelje dezinformacija i pojedince koji pomažu u zaobilaženju postojećih sankcija. Takođe su osudili ruske politički motivisane crne liste na kojima se nalaze zvaničnici EU, novinari i poslanici Evropskog parlamenta, kao instrumente hibridnog ratovanja.

Izvještaj, između ostalog, navodi da je Srbija „postala ključno središte dezinformacija i posrednik za ruske i, u manjoj mjeri, kineske operacije uticaja“.

Prema moldavskim sudskim presudama, Srbija i bosanskohercegovački entitet Republika Srpska bili su domaćini militantnog kampa za obuku povezanog s Rusijom, u kojem su regrutovani i obučavani agitatori za izazivanje masovnih nereda tokom moldavskih izbora i referenduma, dok je srpska sajber infrastruktura korišćena za pokretanje sofisticiranih napada metodom „spear-phishinga“, koji su uključivali preuzimanje identiteta bezbjednosne konferencije u Beogradu, a bili su usmjereni na zvaničnike i diplomate EU i NATO-a, navodi se u izvještaju.

„Srbija je postala sigurno utočište za ruske špijune i oligarhe koji prate pripadnike ruske opozicije i pronalaze načine za izbjegavanje sankcija, a građani Srbije, navodno povezani s Rusijom, uhapšeni su zbog postupaka motivisanih mržnjom počinjenih u Francuskoj i Njemačkoj, uključujući vandalizam na jevrejskim objektima s ciljem podsticanja etničke i vjerske netrpeljivosti“, stoji u izvještaju švedskog poslanika iz Evropske narodne partije Tomasa Tobea.

Odbrana suvereniteta EU

Poslanici pozivaju Uniju da u ključnim sektorima smanji svoju zavisnost od elemenata pod stranom kontrolom, posebno od američkih tehnologija i kineskih komponenti, između ostalog i uravnoteženom primjenom strategije „kupujmo evropsko“ kada je riječ o ulaganjima u kritičnu infrastrukturu, kao i okretanjem pouzdanijim partnerima za nabavku kritičnih sirovina.

Takođe traže da digitalne platforme počnu da snose odgovornost i više doprinose suzbijanju botova koji se koriste za miješanje u izbore i očuvanju demokratskog diskursa. U izvještaju se takođe ističe da su sloboda izražavanja i informisanja prava kojima se štite ljudi, a ne mašine.

Poslanici su predložili da se izborna infrastruktura proglasi kritičnom kako bi se integritet izbora zaštitio od rastućih prijetnji, kao i da bi se spriječili prikriveno finansiranje i miješanje. Pozvali su i na uvođenje načela „znaj ko je tvoj donator“ za političke donacije u kriptovalutama, donošenje mjera za suzbijanje zlonamjerno izmijenjenih sadržaja i lažnih oglasa, kao i na veću zaštitu kandidatkinja.

Uz snažno i nezavisno civilno društvo, poslanici smatraju da je važno jačanje medijske pismenosti i pismenosti u oblasti vještačke inteligencije. Zatražili su dugoročno finansiranje slobode medija i istraživačkog novinarstva, zaštitne mjere protiv nezakonitog špijunskog softvera, kao i podršku za angažovanje civilnog društva.

Poslanici su naglasili da je za izgradnju demokratske otpornosti potrebno društvo koje može da nastavi da funkcioniše u kriznim situacijama. Stoga su preporučili redovno sprovođenje sveobuhvatnih vježbi pripravnosti, izradu evropske aplikacije za rano upozoravanje i obilježavanje Evropskog dana pripravnosti 24. februara, na godišnjicu ruske invazije na Ukrajinu, navodi Evropski parlament u saopštenju.

Izvjestilac Tobe je u raspravi napomenuo da „cilj ovog izvještaja nije regulisanje političkog razmišljanja“.

- U izvještaju je riječ o zaštiti naše demokratije od operacija spoljnog uticaja. Ruski botovi ne predstavljaju slobodu govora. Spoljno miješanje nije sloboda govora. A manipulisanje našim izborima nikako nije sloboda govora - rekao je švedski poslanik.