Vatra u mraku

Svakog ljeta Crna Gora je u plamenu. Štete su tolike da sa godinama prevazilaze troškove nabavke adekvatnih, efikasnih tehničkih sredstava za gašenje požara. I ova godina potvrđuje da će situacija svake godine biti nepovoljnija, sa sve višim temperaturama i sve dužim sušnim periodima, što automatski znači i veći broj otvorenih požara po bespućima crnogorskim, uglavnom nedostupnim gašenju sa zemlje. I sve je to posljedica nesposobnosti crnogorskog premijera i Vlade Crne Gore, najbrojnije u Evropi, da dugoročno planira bilo koju oblast svog djelovanja i racionalno planira trošenje sredstava kojima raspolaže.

Kad bi neko iz ekonomske struke vodio evidenciju na što sve se troše državna sredstva, na koji način se rasipnički odnose razna ministarstva, javna preduzeća, Skupština Crne Gore, zapošljavajući i „kuso i repato“, nabavljajući luksuzne automobile, plaćajući troškove putovanja mnobrojnih delegacija, koja često liče na turistička, itd... jasno bi bilo da crnogorske šume nije „pojeo“ samo plamen, već i političari.

SUJEVJERJE UMJESTO VJERE

U mojoj mladosti bili su popularni vestern filmovi i stripovi, koji su se često bavili sukobima bijelih doseljenika i starośedioca, śevernoameričkih Indijanaca. Starośedioci su sve više proćerivani na neplodne teritorije, pa su pribjegavali ritualnim plesovima kojima su prizivali kišu. Slični običaji su postojali i na evropskim prostorima, na balkanskim se pjevalo „oj dodo, oj dodole ...“, sa paganskim ritualima kojima se obraćalo bogovima, sa istim željama za kišnim kapima. U tim dalekim vremenima, sa ljudima oskudnog znanja o prirodnim pojavama, vjerovalo se da sve zavisi od volje nadnaravnih sila. Nesreće koje su ih zadešavale doživljane su kao bijes bogova zbog grijehova ljudi, pa im se udovoljavalo na različite načine. Sa pojavom herišćanstva trebalo bi da se promijenila slika o trascedentalnom bogu koji se miješa u svakodnevni život ljudi, kažnjava i nagrađuje i da se prihvati jevanđeljsko eshatološko učenje o parusiji i Carstvu božijem.

Umjesto parusije, kao konkretno ispoljavanje božjeg trijumfa, preovladalo je uvjerenje da se duhovni život može unaprijediti i usavršiti na ovom svijetu. Carstvo božje, se objavilo u istorijski usko ograničenoj ljudskoj zajednici – crkvi. Ova identifikacija Carstva božijeg i crkve produžava se sve do današnjih dana. Međutim, današnje crkve, posebno u pravoslavlju, sve su manje Carstvo božje, jevanđeoske i apostolske, a sve više profani simboli, bilo da se radi o etničkom, političkom ili ideološkom značenju. Euharističko pričešćenje, kojim se asimiluje tijelo i krv Gospoda, banalizovano je politizacijom, etnifikacijom i ideologizacijom crkvenog djelovanja. Uvode se paganski rituali koji podstiču sujevjerje i od vjernika pravi podanike ili nacionalne i političke aktiviste.

MOLITVENO PRIZIVANJE KIŠE

Možda neće biti primjereno aktuelnoj situaciji sa požarima u Crnoj Gori, ali moram parafrazirati Artura Šopenhauera da je vjera kao vatra, da bi svijetljela, njoj je potreban mrak. Śećam se da je jedan svještenik Crkve Srbije iz Valjeva, prije deceniju i po, prilikom jedne dugotrajne suše u Srbiji i brojnih požara organizovao moleban za pad kiše par dana prije nego su meteorolozi najavili padavine. Molebani jesu svojstveni pravoslavnoj vjeri i jesu primjereni pravoslavnoj vjeri kad se dešavaju opšte nesreće, ali živimo u vremenu kada su odavno demistifikovane mnoge prirodne pojave, kada postoje naučni metodi kojima se može utvrditi kakve će vremenske prilike biti makar u nekoliko narednih dana.

Lijepo je što neko vjeruje da je moguće molitvama prizvati kišu da padne i pogasi požare kroz Crnu Goru, ali da je moguće molitvama rješavati klimatske promjene onda bi se cio svijet danonoćno molio. Stvari su mnogo komplikovanije i za njihovo rješenje će biti potrebno mnogo pameti i volje koja teško da ima veze sa trascedentalnim silama. Ne znam, možda vjernicima molebani i nestvarne slike monahinja koje se mole ispred ogromnog požara, što neko reče u najboljoj estetici pokojnog crnogorskog režisera Živka Nikolića, gode oku i duši, ali civilizovani svijet će, vjerovatno, steći sliku o Crnoj Gori kao teškoj civilizacijskoj periferiji. Vjernicima u Crnoj Gori sigurno je potrebna crkva u kojoj će ispoljavati svoja intimna vjerska ubjeđenja i konekcije, ali i crkva koja mora biti dio vremena i civilizacije u kojima živimo ili želimo da živimo. Crkva koja će biti utočište mnogima, koja će biti duhovna podrška ljudima u teškim trenucima, koja će pomagati siromašnima, utješiti nesrećne i žrtve, učiniti da ljudi budu bolji, da vole jedni druge, da se bore protiv mržnje, nasilja... A ne crkva koja će nametati srednjovjekovne rituale i običaje, koja dijeli ljude po nacionalnosti, vjerskom ubjeđenju, seksualnom opredjeljenju ili bilo čemu drugom, koja je parapolitička i paramilitarna organizacija, koja se bavi ideologijom i revizijom istorije, koja širi mrak.

UNIŽAVANJE CETINJSKE MITROPOLIJE

Vjerovao sam da se u Crnoj Gori poštuje tradicija, posebno od tradicionalista, bez obzira da li se smatraju dijelom srpskog ili crnogorskog nasljeđa. Cetinjska mitropolija je istorijska činjenica kroz vjekove, osnovao je Ivan Crnojević 1484. godine („V ime Roždestva ti presveta Bogorodice, szidah si sveti hram tvoj v leto 6992 (1483/84)“. Opet kažem, može je neko smatrati srpskom, ali ne može oduzeti istinu da je Cetinjska mitropolija istorijski bila jedina pravoslavna mitropolija u Crnoj Gori. Onog momenta kada je Crkva Srbije osnovala još jednu mitropoliju u Crnoj Gori ona je unizila istorijsku važnost Cetinjske mitropolije kao istorijskog simbola pravoslavlja u Crnoj Gori. Da li je potrebno navoditi ko je sve bio na tronu Cetinjskog manastira? Što je to kvalifikovalo Ljubišu Ostojića, izbjeglicu iz Sarajeva i svršenog studenta Ekonomskog fakulteta u Podgorici, da od zamonašenja 2002. godine meteorski se uspne do položaja mitropolita u novokomponovanoj Budimljansko – nikšićkoj mitropoliji 2025. godine.

Joanikije Mićović, mitropolit eparhije Crkve Srbije, Crnogorsko – primorske, 2021. godine je ustoličen za mitropolita Cetinjske mitropolije, iako beznačajan u teološkom smislu u crkvenim krugovima. Ustoličen je najviše zbog svojih ideološko-političkih ubjeđenja. Kao episkop Budimljansko-nikšićke eparhije bio je poznat kao aktivan učesnik ekstremno desnih, nacionalističkih, velikosrpskih sesija na Pravnom fakultetu u Beogradu. Pravni fakultet Beogradskog univerziteta inače je poznat po svom nacionalističkom, ekstremno desnom i velikosrpskom djelovanju i brojnim skupovima na kojima su učestvovali vodeći velikosrpski nacionalisti i desničari. Na tim skupovima Joanikije je bio uvijek aktivni učesnik. Sigurno je to uticalo na to da ne povjeruje u zvaničnu politiku Srbije da su studentski protesti, nastali nakon pogibije 16 ljudi padom nadstrešice na Željezničkoj stanici u Novom Sadu, antisrpski, plaćenički i da imaju namjeru da sruše Srbiju. Otuda i potpis Joanikija na pismu podrške studentskim protestima, koji ga je koštao povjerenja Aleksandra Vučića i njegovog patrijarha Porfirija. A i proglašenje još jedne mitropolije u Crnoj Gori sa Metodijem kao mitropolitom, odanim poslušnikom Aleksandra Vučića i njegovog patrijarha Porfirija.

Ne samo da je osnivanjem još jedne mitropolije u Crnoj Gori devalviran istorijski značaj Cetinjske mitropolije, to je dodatno učinjeno i osnivanjem 18 novih mitropolija u okvirima Crkve Srbije izmjenama Ustava ove vjerske organizacije 18. maja 2024. godine. Iako su mitropolije izvorno dobile imena po metropolama u državama đe se nalaze, Crkva Srbije je osnovala mitropolije po oblastima i pojedinim gradovima, od kojih mnogi teško da su metropole: banatsku, banjalučku, bačku, braničevsku, dalmatinsku, zahumsko-hercegovačku, zvorničko-tuzlansku, žičku, kruševačku, nišku, novogračaničku, raško-prizrensku, sremsku, timočku, šumadijsku i četiri mitropolije u inostranstvu. Promijenjen je i član 15 Ustava Crkve Srbije, kojim arhijereji po položaju imaju zvanje arhiepiskopa (grada) i mitropolita (eparhije).

Metodije Ostojić prije godinu dana dodijelio je orden Svetog Georgija Pobjedonosca prvog reda predśedniku Srbije Aleksandru Vučiću, a svoju odanost Vučiću potvrdio je pismom podrške, distancirajući se time od stavova Joanikija Mićovića o studentskom protestu i potvrđujući da je izmišljena još jedna mitropolija u Crnoj Gori i postavljen baš Metodije za mitropolita zbog nedostatka povjerenja u lojalnost Joanikija Mićovića. Beograd nikako ne može dozvoliti da nema punu kontrolu nad Crkvom Srbije u Crnoj Gori, jer je Crkva Srbije stub srpske politike prema Crnoj Gori. Što se tiče ideološkog bekgraunda Metodija Ostojića i Joanikija Mićovića, tu nema nikakve razlike, ni prema velikosrpskoj politici, ni prema nezavisnosti Crne Gore, Crnogorcima, četničkom pokretu... Poznate su izjave Joanikija Mićovića o Pavlu Đurišiću, a posebno postavljanje spomenika Pavlu Đurišiću u režiji Metodija Ostojića.

Još samo da, u postojećim razmjenama izjava između Beograda i Podgorice, crnogorski političari shvate da se crkveno pitanje u Crnoj Gori mora rješavati jer nije normalno ni po zemaljskim zakonima, ni po crkvenim kanonima da crkva jedne države politički djeluje u drugoj nezavisnoj državi. Jer to nema veze ni sa hrišćanskom vjerom, ni sa kanonima, ni sa političkom logikom.