Srpska crkva u saradnji s Ruskom na zadatku destabilizacije Balkana i Evrope

Piše: Bojan Jovanović

Zapadni analitičari, istraživački novinari i evropske obavještajne agencije smatraju Srpsku pravoslavnu crkvu (SPC) jednim od ključnih kanala ruskog političkog i ideološkog uticaja na Balkanu. Istovremeno, javne istrage o izravnim obavještajnim i špijunskim aktivnostima u Evropi najčešće se odnose na strukture Ruske pravoslavne crkve (RPC), s kojom SPC održava bliske savezničke odnose.

Interakcija između Srpske pravoslavne crkve i ruske države i crkve je sistemska.

Poglavar Srpske pravoslavne crkve, patrijarh Porfirije, redovno se sastaje s ruskim vođstvom i patrijarhom Kirilom. U javnim govorima, Porfirije je uporedio Srpsku crkvu s „malim brodom“ koji plovi u farvateru „velikog broda“ Ruske pravoslavne crkve, promovišući zajedničke antizapadne narative.

Na primjer, krajem aprila 2025. godine, patrijarh SPC Porfirije posjetio je Rusiju. Tokom posjete iskoristio je svaku priliku da govori o bliskim vezama između dva naroda, podsjećajući da Ruska pravoslavna crkva ostaje središte ruskog uticaja na Zapadnom Balkanu. 

 „TRADICIONALNO HRIŠĆANSTVO“

Tada su on i patrijarh Kiril razgovarali sa predsjednikom Rusije Vladimirom Putinom koji je tokom sastanka stalno naglašavao svoju želju za „jačanjem... [zajedničkih] tradicionalnih vrijednosti i duhovnih temelja“.

Obraćajući se Putinu na ruskom, srpski patrijarh Porfirije govorio je o tada aktualnim protestima i situaciji u Srbiji. Budući da se nije mogao sjetiti ruskog izraza za „obojenu revoluciju“, zatražio je prijevod od mitropolita Irineja. Bački mitropolit dobacio mu je rusku riječ „cvetnoj“ (šarenoj/obojenoj), nakon čega je patrijarh nastavio svoje obraćanje, rekavši Putinu da se u Srbiji odvija „obojena revolucija“, iza koje stoje centari moći sa Zapada, iskazujući nadu da će Srbija prevladati to iskušenje. 

Govorili su i o „kontinuiranom zapadnom napadu“ na tradicionalno hrišćanstvo i hrišćanske vrijednosti. Ruski patrijarh Kiril otvoreno je izjavio da je „ono što se danas događa s ljudskim moralom na Zapadu... [djelo je] đavolje“, a Porfirije ga je podržao, naglašavajući da „zapadni centri moći ne žele njegovati identitet srpske nacije i njezinu kulturu“.

Prikazujući Zapad predvođen SAD-om kao antitezu ruskog i srpskog načina života, dvojica vjerskih vođa produbljuju neprijateljstvo naroda prema Zapadu.

Tokom protesta u Srbiji, kada je na ulicama bilo više stotina hiljada ljudi, odgovor tadašnjeg potpredsjednika Vlade Aleksandra Vulina bio je da su protesti jedan od mnogih pokušaja puča koje je orkestrirao Zapad, te zahvalio „ruskim specijalnim službama koje uvijek podržavaju [Srbiju] u [njenoj] borbi protiv obojenih revolucija“. 

Ruski ambasador u Srbiji godinu ranije poručio je da Zapad želi uništiti hrišćanske pravoslavne vrijednosti.

OČUVANJE UTICAJA RUSIJE

Dvojica vjerskih vođa konstantno nastoje povezati hrišćanstvo s političkim i vojnim akcijama Rusije, ne pridržavajući se osnovnih teoloških načela u svojim životima. Ruska pravoslavna crkva snažno brani rat u Ukrajini koji je pokrenula Rusija i u kojem su poginule stotine hiljada Rusa i Ukrajinaca. Njeni svještenici rutinski blagosiljaju nuklearne bojeve glave, uprkos gotovo univerzalnom stavu hrišćanstva da se to nikada ne može opravdati. 

Ruska pravoslavna crkva službeno ne priznaje autokefalnost Pravoslavne crkve Ukrajine (PCU) i podržava stav Moskovskog patrijarhata. Prema The Hillu, predstavnici Ruske pravoslavne crkve pokušali su da se uključe u lobiranje kod delegacija u Sjedinjenim Državama kako bi promovisali teze o navodnom ugnjetavanju vjernika u Ukrajini.

Kada smo kod osnovnih teoloških načela - sam Kiril navodno je bio oficir KGB-a '70-ih godina prošlog vijeka, a njegova trenutna materijalna neto vrijednost procjenjuje se na četiri milijarde dolara - poznat je po svojoj ljubavi prema skupim satovima i provođenju vremena na ličnoj luksuznoj jahti.

I kada se kaže da takve ličnosti brane „tradicionalne“ i „hrišćanske vrijednosti“ od Zapada, to nekako ne odgovara istini.

A kako napetosti na Balkanu eskaliraju, Crkva igra glavnu ulogu u pokušaju očuvanja tradicionalne sfere uticaja Rusije i zaštite položaja svojih političkih saveznika. Napori u tom smjeru već su vidljivi. Od Bosne i Hercegovine do Kosova i Crne Gore, Moskva i Beograd rade intenzivirano na rasplamsavanju srpskog nacionalizma i prepravljanju istorije.

 KSENOFOBNA POLITIKA

Doskorašnje srpske vlasti otvoreno su pozivale na stvaranje „srpskog svijeta“ – balkanskog analoga Putinovog „ruskog svijeta“ osmišljenog da ujedini etničke Srbe pod jednim kulturnim, vjerskim i političkim identitetom. Kako bi postigao taj cilj Milorad Dodik, predsjednik entiteta Bosne i Hercegovine - Republika Srpska, direktno je pozvao na otcjepljenje i ponovno ujedinjenje sa Srbijom.

U Crnoj Gori, posebno crkveni protesti 2020, značajno su uticali na politički kurs zemlje.

U Srbiji je zabilježena direktna interakcija između crkvenog vođstva i predstavnika ruskih specijalnih službi. Na primjer, patrijarh Porfirije učestvovao je u otvaranju srbijanske podružnice Ruskog istorijskog društva zajedno s voditeljem Ruske vanjske obavještajne službe Sergejem Nariškinom.

Od '90-ih godina do sada, ovakva ksenofobna politika crkve i države nanijela je mnogo štete srpskom narodu, koji to nije zaslužio, budući da je uvijek bio na strani pravde i na strani saveznika - država koje su bile u borbi protiv svih vrsta okupatora. Država Srbija i njen glavni grad Beograd oduvijek su bili otvoreni za sve ljude i narode i svakoga su dočekivali otvorenog i širokog srca. Oni koji su htjeli Srbiju pretvoriti u ksenofobnu državu su njeni neprijatelji. Njih su, nažalost, ruske službe dovele na vlast [i državnu i crkvenu]. Ako bolje pogledamo, svi srpski politički i crkveni vođe koji su podsticali Srbiju na rat protiv susjeda nijesu bili Srbi, već uglavnom svi sa susjednih teritorija.

I sada, nakon što je dobro pobijedilo zlo u Srbiji, kada je svjetlo pobijedilo tamu, odnosno nakon gotovo dvije godine maratonskih demonstracija, studenti su pobijedili na izborima. Želio bih apelovati na međunarodnu zajednicu, pa čak i na samog vaseljenskog patrijarha Vartolomeja, da svim okolnim narodima pravoslavne vjere dodijeli autonomnu crkvu, a nama u Srbiji da službeni status postojanja Pravoslavne crkve Srbije. Vrijeme je da se i ova vjerska institucija redefiniše.