Drugo pakovanje

Dosta je toga napisano o izjavi predśednika Srbije Vučića o nedolasku na proslavu dvadeset godina obnove crnogorske nezavisnosti i iščašenim tumačenjima odnosa Crne Gore i Srbije i pozicije Crne Gore u odnosu na Srbiju prije obnove nezavisnosti Crne Gore (a i Srbije), od koje se, tobože, „otcepila“, da bih još i ja opservirao na tu temu. Međutim, ne mogu da zaobiđem kako su iz redova onoga što se zove politička alternativa A. Vučiću u Srbiji tumačili dotičnu izjavu i političke i druge relacije između dvije nezavisne države, Crne Gore i Srbije, u potonjih 20 godina, a i nešto duže. U emisiji na beogradskoj televiziji TV Nova S pod imenom „Među nama“ gostovao je politikolog, profesor Beogradskog univerziteta i prethodni predśednik Demokratske stranke Zoran Lutovac, dok je djelimično, sa mnogo tehničkih problema, sa druge strane, onlajn, učestvovala Zvezdana Kovač iz Centra za građansko obrazovanje iz Podgorice. G. Lutovac je bio i ambasador Srbije u Crnoj Gori u periodu 2008 – 2013. godina.

Počeću s kraja, iznenađenjem gđe. Kovač izrečenim od g. Lutovca, propraćeno riječima: „Pa Vi zvučite kao portparol g. Vućiča“?! To poređenje nije prijalo g. Lutovcu, pa se uzjogunio kako on nema nikakvog problema sa obnovom nezavisnosti Crne Gore, niti on negira nešto što on naziva evidentnom činjenicom, da je dio identiteta naroda u Crnoj Gori državnost, koja je nesporna kroz istoriju. Ali, kaže, ima problem sa izmišljanjem novokomponovanog nacionalnog identiteta, koje pripisuje „antisrpskoj politici Mila Đukanovića“ i vlasti koju je predvodio, posebno nakon obnove nezavisnosti 21. maja 2006. godine. E, ta neobična teza zaslužuje malo elaboracije, posebno što je g. Lutovac imao neke naučne radove iz oblasti nacije, nacionalnog identiteta, u kojima je koristio u priličnoj mjeri stavove referentih naučnika iz te oblasti. Ali jedno je teorija, a drugo kad se spuštimo u balkansku kaljugu i „položaj i prava srpskog naroda u suśednim zemljama“. Naravno i obavezna „ugroženost“.

GLORIFIKACIJA STVARNE I IZMIŠLJENE ISTORIJE

Nije nevažno da g. Lutovac vodi porijeklo iz Crne Gore, jer je poznato da skoro svi koji vode porijeklo iz Crne Gore, a ostvarili su se u Srbiji, imaju potrebu da pošto – poto pokažu svoju nacionalnu ubijeđenost u novoj sredini, prilagođavajući prošlost nekadašnjih sunarodnika svojim novim zahtjevima, tražeći mrvice potvrde u nekim marginalnim događajima ili izrečenim sintagmama, negirajući im bilo kakvu posebnost stalnim podśećanjem na zajedničku prošlost. Što bi rekao Vučič – „vekovnu“. Dok F. Fire to definiše riječima: „Mit je kontaminacija prošlosti potrebama naše stvarnosti“.

Grof Camillo Benso di Cavour je 1861. proglasio ujedinjenje svih italijanskih država u Kraljevinu Italiju. Na prvom zaśedanju italijanskog parlamenta političar Massimo d'Aeglio je izgovorio čuvenu rečenicu: „Stvorili smo Italiju, sad moramo stvoriti Italijane“! Ne postoji nacija čiji identitet nije podržan radom političkih, kulturnih i naučnih elita. Izgleda da se to samo osporava crnogorskoj državi od strane države Srbije i Crkve Srbije, koji svaki pomen crnogorskog nacionalnog identiteta pretvaraju u napad na srpsku naciju i ugrožavanje njenih prava. 

Nacionalni identitet srpskog naroda u Srbiji je snažno promovisan polovinom XIX stoljeća, glorifikacijom stvarne i izmišljene istorije i ličnosti, mitomanijom, od nikoga osporavan. Srbija nakon Beogradskog mirovnog ugovora 1739. godine, prema podacima V. Čubrilovića „nije mogla imati više od 50.000 – 60.000 stanovnika“, piše Akademik SANU Radovan Samardžić („Istorija srpskog naroda, Četvrta knjiga, tom I, Srbi u XVIII veku“, Beograd 1986, str. 321). Srbi su od zajednica utemeljenih na čisto religijskim načelima (miletima) pod Otomanskim carstvom, nakon oslobođenja, po sopstvenim riječima, krenuli od nule u izgradnji srpskog nacionalnog identiteta. 

STRATEGIJA - „TRI IMENA“ I „TRI VJERE“

Formiranjem srpske države i oslobađanjem teritorija od Otomanske imperije, uvećavao se broj stanovnika prilivom ponajviše sa okolnih teritorija (od pomenutih 50.000 do 678.192 stanovnika 1834. g. i 1.216.348 stanovnika 1866. godine). Nacionalnom ekspanzijom i buđenjem nacionalne svijesti rasli su i apetiti o proširenju države i objedinjenju južnoslovenskih naroda pod jednom kapom. Ta nagla ekspanzija u brojčanom smislu srpske države pokrenula je ideje o objedinjavanju južnoslovenskih naroda u jednu državu. Ideja okupljanja južnoslovenskih naroda, s jedne strane, i politička ideja o srpskom narodu „sa tri imena“ i „tri vjere“ (Vuk Karadžić, „Srbi svi i svuda“, 1836. g), sa druge strane, činile su osnov za formiranje budućih zajedničkih država, jednako kao i za njihov kasniji raspad. 

Poznati srpski istoričar i veliki poznavalac otomanskog perioda Branislav Đurđev početkom osamdestih godina prošlog stoljeća, baveći se naučnim radom „O etnogenezi Crnogoraca“ Špira Kulušića, napisao je: „Da su Crnogorci u našoj, jugoslovenskoj zajednici poseban narod, posebna jugoslovenska nacija, da Crna Gora ima u jugoslovenskoj zajednici svojih posebnih interesa koji se uklapaju u jugoslovensku zajednicu naroda i narodnosti, tu nema spora u ozbiljnoj nauci“. Dalje Đurđev kaže: „Ako je riječ o narodu Stare Crne Gore, smijem reći da je to jedina naša zemlja pod turskom vlašću u kojoj se u XVI i XVII vijeku razvila etnarhija … Niko valjda neće osporiti da je na nacionalnu svijest Crnogoraca ugrađena svijest o nekad nepokorenoj Crnoj Gori“. To što je „srpstvo“ jedno vrijeme, u drugoj polovini XIX stoljeća, bilo prisutno u Crnoj Gori, Đurđev smatra političkim procesom koji ne utiče na činjenicu postojanja kontinuiteta crnogorske nacije. 

Max Weber je, uporedujući rasnu i nacionalnu pripadnost, pisao da je rasna pripadnost zasnovana na zajedničkom porijeklu, a nacionalna na subjektivnom vjerovanju u zajedničko porijeklo. On je, takođe, pišući o različitim nacijama koje su nastale iz širih etničkih zajednica samo na osnovu religije, uzimao Srbe i Hrvate kao primjer. Čini se da bi, da je Duklja/Zeta/Crna Gora zadržala vjersku podređenost papskoj kruni iz doba Vojisavljevića i Balšića do današnjih dana, danas bila možda identitetski osporavana sa neke druge strane, jer je očito da se, na isti način, religija koristila i koristi za širenje imperijalnih težnji.

KAKO RASTE BROJ SRBA 

Ono što je tačno kod Lutovca je da je nezavisna država Crna Gora neodvojivi dio identiteta Crnogoraca. Upravo gubitak te državnosti na nezakonit i neizmjerno surov način učinilo je da srpski identitet suštinski nikada ne prevlada u Crnoj Gori. Za Lutovca popisi od 1948. godine do 1991. nijesu relevantni, kada su procenti Srba u Crnoj Gori bili jednocifreni. I to uprkos tome što smo se u Crnoj Gori obrazovali na beogradskim udžbenicima, što smo o istoriji Crne Gore učili elementarno, dok smo srpsku istoriju učili detaljno. Učili smo sve o Nemanjićima, dok nijesmo ni čuli za Vojisavljeviće. Dušana Silnog smo izučavali danima, o kralju/caru Bodinu ni riječi. Za Lutovca je potpuno logično što veliki broj Crnogoraca dolaskom Miloševića u Srbiji na vlast, pod ogromnim uticajem medijske propagande iz Beograda nacionalno se izjašnjava kao Srbi, iako ne mijenjaju kulturološki, jezički i mentalitetski obrazac ponašanja, ili se mijenjaju u manjoj mjeri. Crna Gora je bila i tada i sada je medijska kolonija Beograda. 

Po Lutovcu se broj Crnogoraca u Srbiji drastično smanjio upravo zato što nijesu htjeli da prihvate „novokomponovani nacionalni identitet“ koji je nametao Milo Đukanović, a ne zato što Crnogorci u Srbiji nijesu imali nijedan institut koji bi zaštitio crnogorski narod od otvorene asimilacije, zato što su na dnevnoj bazi trovani da su Crnogorci Srbi, jednako kao Šumadinci, da su Crnogorci regionalna odrednica, zato što je pomen crnogorske nacije nailazio na pogrom i salve šovinističkih svinjarija itd. Postavlja se pitanje koliko bi danas Srba bilo u Crnoj Gori da žive u medijskim uslovima i uslovima osporavanja nacionalne posebnosti kao Crnogorci u Srbiji? U Crnoj Gori bar 80% elektronskih medija kontrolišu ljudi iz Srbije, bliski Aleksandru Vučiću. 

Reklo bi se da Lutovac zagovara paternalizam Srbije u zaštiti prava Srba u Crnoj Gori na sličan način kako to radi Vučićeva vlast. To je ona logika da je prirodno da se broj Crnogoraca u Srbiji smanjuje jer se „osvješćuju“, a da broj Srba u Crnoj Gori raste, jer ih iz Srbije identitetski „osvješćuju“. Zato se broje opštine sa srpskom većinom, mjeri se ugroženost jezika time da li je službeni, iako je u službenoj upotrebi, logične su kampanje u Srbiji u promociji srpskog jezika, ali je jeres i atak na srpstvo ako se u Crnoj Gori promoviše crnogorski jezik, itd. Borba za modernu, građansku, ali i nacionalnu državu, kakve su sve moderne, demokratske države svijeta, proglašava se crnogorskim nacionalizmom, a ekstremni nacionalizam, pa čak i šovinizam u kombinaciji sa veledržavljem, borbom za ljudska i nacionalna prava Srba. Na taj način se oduzima pravo Crnogorcima da dovrše sopstveni nacionalni projekat na način kako je to, konačno, i sama srpska nacija učinila.

U svim demokratskim društvima narod koji pośeduje nacionalni suverenitet iz svoje sredine i svoje tradicije uzima temeljne vrijednosti (jezik, kulturu, umjetnost, školstvo, nauku, privredu, institucije itd.) modernizuje ih i uvodi u javnost kao službene. Ako se vlast i suverenitet dijele po etničkim principima, onda nužno dolazi do konfederalnih tendencija i gotovo izvjesnog raspada države u budućnosti. To bi Lutovac kao politikolog morao da zna kad zagovara „srpske opštine“ po Crnoj Goriu u kojima bi trebalo da prevladava srpski nacionalni identitet. Posebno to što pripada stranci koja se legitimiše kao demokratska treba da ga obavezuje da zagovara i u Srbiji i u Crnoj Gori individualna ljudska prava, iz kojih se crpe i slobode udruživanja po bilo kojem osnovu, uključujući i etničkom. 

Da je vječna.