Miljić: Crnogorke se za emancipaciju bore duže od jednog vijeka

Istoričarka Božena Miljić govorila je sinoć u Matici crnogorskoj o više od vijeka dugoj borbi žena u Crnoj Gori za ravnopravnost i društvenu emancipaciju, podsjećajući na ključne događaje od početka ženskog pokreta do njihovog učešća u antifašističkoj borbi i sticanja političkih prava.

Predavanje pod nazivom „Crnogorske žene – od revolucije do emancipacije“, koje je održano u susret Međunarodnom danu žena, bilo je posvećeno istorijskom razvoju ženskog pokreta i ulozi žena u društvenim i političkim promjenama u Crnoj Gori.

Miljić je u uvodnom dijelu izlaganja podsjetila na začetke ženskog pokreta u Sjedinjenim Američkim Državama sredinom XIX vijeka, kao i na poznate evropske borkinje za prava žena, koje su bile inspiracija i ženama iz manjih država.

– Treba naglasiti da je i u svijetu Osmi mart, odnosno ženski pokret, bio povezan sa sindikatima i socijalističkim pokretom. Zbog toga ne čudi što je i u Jugoslaviji, pa i u Crnoj Gori, bio vezan za radnički pokret i Komunističku partiju Jugoslavije, koja je borbu žena za njihova prava u velikoj mjeri ideološki obojila i donekle „partijski prisvojila“ – kazala je Miljić.

Kao jedan od prvih događaja koji se može smatrati začetkom organizovane borbe za ženska prava u Crnoj Gori izdvojila je 3. decembar 1919. godine, kada su u Podgorici, na poziv Centralnog sekretarijata žena Jugoslavije, održane demonstracije.

Od tog trenutka, kako je navela, aktivnosti su postajale sve učestalije, pa su već početkom 1920. godine organizovani zborovi žena u Podgorici, Cetinju, Rijeci Crnojevića, Tivtu i Herceg Novom, sa zahtjevima za političkom ravnopravnošću žena i muškaraca.

Borba za prava žena odvijala se paralelno sa partijskim aktivizmom, pa je inicijativa za formiranje ženskog pokreta 1935. godine potekla upravo iz Komunističke partije, što potvrđuju i zapisi Mileve Marković sa osnivačke skupštine ženskog pokreta održane u bioskopskoj sali „Luksor“ u Podgorici.

Posebno značajnom Miljić je ocijenila 1936. godinu, kada je borba žena za ravnopravnost postala intenzivnija.

– Te godine organizovane su demonstracije i hapšenja brojnih aktivistkinja, među kojima su bile Božana Vučinić, Đina Vrbica i Vasa Pavić. Uoči Osmog marta 1936. godine u Podgorici je formiran Ženski pokret kojem je prisustvovalo 120 žena, ali su ga jugoslovenske vlasti ubrzo zabranile – navela je ona.

Najveće demonstracije održane su 26. juna iste godine na Belvederu kod Cetinja, gdje je protestovalo oko 200 žena, a tom prilikom stradalo je šest demonstranata.

Govoreći o periodu Drugog svjetskog rata, Miljić je podsjetila na snažan doprinos žena iz Crne Gore u Narodnooslobodilačkoj borbi, naglašavajući da je 1943. godine formiran Glavni odbor Antifašističkog fronta žena (AFŽ) za Crnu Goru i Boku.

– U decembru te godine u Kolašinu je održan Prvi kongres AFŽ-a za Crnu Goru i Boku, na kojem je učestvovalo oko 400 delegatkinja. Cilj AFŽ-a bio je da zaštiti stečenu ravnopravnost žena i omogući njihovo puno uključivanje u javni život – kazala je Miljić.

Kao važan korak u širenju ideja emancipacije izdvojila je i pokretanje časopisa „Naša žena“ u aprilu 1944. godine.

Miljić je podsjetila i na veliki doprinos žena iz Crne Gore tokom rata: u borbama je učestvovalo 2.546 žena, od kojih je 483 poginulo, dok je kroz zatvore i logore prošlo 12.108 žena. Strijeljane ili obješene su 1.754 žene, a 71 je umrla u logorima.

Osam žena iz Crne Gore proglašeno je narodnim heroinama: Ljubica Popović, Vukosava Vukica Mićunović, Jelica Mašković, Đina Vrbica, Jelena Ćetković, Milica Vučinić, Vukica Mitrović i Dobrila Ojdanić.

Govoreći o simbolici Osmog marta, Miljić je podsjetila i na proglas iz 1944. godine sa sloganom „U borbu s mužem, bratom i sinom“, kojim su žene pozivane na aktivno učešće u borbi.

– Tokom cijelog trajanja rata organizovane su proslave Osmog marta koje su, pored kulturnog i zabavnog programa, uključivale i edukacije o pravima žena, higijeni i društvenom angažmanu – pojasnila je ona.

Nakon rata, 1946. godine žene su dobile pravo glasa, a Ustav FNRJ je prvi put garantovao punu ravnopravnost žena i muškaraca, uključujući i pravo na jednaku platu.

U prvom sazivu crnogorskog parlamenta iste godine bile su tri žene – Lidija Jovanović, Draginja Vušović i Dobrila Ojdanić, dok je Lidija Jovanović kasnije postala i jedina članica Centralnog komiteta Komunističke partije Crne Gore nakon njegovog osnivanja 1948. godine.