Crna Gora, građanska i evropska

Za Antenu M piše: Željko Perović

Prema najvišem državnom aktu, to jest Ustavu, Crna Gora je građanska država. U praksi, nažalost, ne postoji ni crnogorsko građansko društvo, ni crnogorska građanska država. Sa izuzetkom dvije građanske partije, DPS i ES, koje su propustile da ga operacionalizuju, većina ostalih su etničke političke partije koje, svjedočimo iz dana u dan, čine sve da razore građansko tkivo države s ciljem etnofederalizacije Crne Gore, valjda po pogubnom uzoru na Bosnu i Hercegovinu.

Suverenistički verbalizam i nacionalna briga samo za svoje etničke zajednice, koji dominiraju u javnom diskursu, sigurno ne vode boljitku i ozdravljenju crnogorskog društva koje još boluje mnoge tranzicione bolesti. Samo promjenom narativa i ozbiljnim dugotrajnim radom, naučnim i stručnim naporima, te stalnim prosvjećivanjem i modernizacijom društva, može se doći do istinskog ozdravljenja društva i stvarne građanske države. To je jedini put očuvanja građanske Crne Gore i, kao takve, članice Evropske unije.

Vrh srpske države i crkve, dakle Andrićev venac i Beogradska patrijaršija, oličeni u čelnim ljudima najznačajnijih institucija u državi, predsjedniku Vučiću i patrijarhu Porfiriju, ne da ne odustaju od izopštavanja Srbije i srpskog naroda iz evropskog civilizacijskog kruga, svađajući se sa svim susjedima i bliskim im narodima već, ujedinjenim naporima i očito sinhronihzovano, pojačavaju svoju destruktivnu djelatnost, istrajavajuići u realizaciji već više puta neuspješno pokušanog stvaranja tzv. “velike Srbije”. Jedini rezultat te politike je Srbija zavađena sa svim i svakim, prije svega sa svojim građanima, probuđenim i pored medijske hipnoze kojoj su podvrgnuti skoro pola vijeka.

Agresivni svetosavski nacionalizam osnovao je i popularisao u prvoj polovini 20-tog vijeka vladika Nikolaj Velimirović. Onaj vladika koji se oduševljavao Hitlerom, izopštavao i osuđivao sve nepravoslavne narode, podržavao i branio diktaturu kralja Aleksandra koja je zamela svaki trag demokratizacije višenacionalne države i označio kraj njene modernizacije.

Danas, vijek kasnije, pogubni svetosavski nacionalizam, nakon pada socijalizma koji je, kako se ispostavlja, bio najbolji i najprosperitetniji period razvoja za sve pojedince i narode koji žive na ovim prostorima, pa tako i za Srbe koji su, eto, tada živjeli u jednoj državi, u Beogradu se nastavlja vođenje antipolitike koja rezultira porastom autokratije i odbacivanjem evropeizacije društva, unesrećujći, prije svega, same građane Srbije ali i kvarieći odnose sa svim njenim susjedima.

Današnja politika Srbije koja slijedi onu radikalsku iz prošlosti, a čiji su se ciljevi u ratovima devedesetih godina prošloga vijeka pokazali neostvarivim, jer je ta politika prije svega bila u sukobu sa zdravim razumom, sijući podjele i mržnju među narodima koji su do tada živjeli zajedno, neminovno podstiče i ostale balkanske nacionalizme. To je vidljivo u Crnoj Gori u kojoj politički predstavnici manjinskih nacionalnih zajednica kao matičnu državu prepoznaju ne Crnu Goru nego Srbiju, Bosnu i Hercegovinu, Albaniju.

Međutim, na osnovu politike koju vode, prosrpske stranke u Crnoj Gori nijesu prijatelji ni Srbima ni državi Srbiji. Takođe, ni lideri Bošnjačke stranke, a nedavno se to pokazalo, nijesu prijatelji Bosne i Hercegovine izjavama kojima udaraju direktno u temelje te države. Vjerujemo da većina ljudi u Crnoj Gori koji se deklarišu kao Srbi, Bošnjaci, Albanci ili Hrvati ovu našu državu doživljavaju kao svoju matičnu zemlju, u kojoj su svoji na svome i da su joj lojalni. Tako ih bar doživljavaju nacionalni Crnogorci. Izjave partijskih zvaničnika o matičnosti drugih država služe, jasno je, kao zgodne političke parole za homogenizovanje vlastitog biračkog tijela i dodvoravanje centrima izvan Crne Gore.

Crnogorci nijesu nacionalisti, što je pokazao i neuspjeli providni pokušaj podmetanja im tog kukavičjeg jajeta u nedavnoj prošlosti, jer nemaju pretenzija prema drugim državama, to jest njihovim teritorijama, istoriji, kulturi, jeziku. Ali su zato ponosni na svoju državu i njenu slobodarsku tradiciju u kojoj su vjekovima branili slobodu i nezavisnost Crne Gore, plaćajući visoku cijenu u ljudskim žrtvama, često iznevjereni od onih kojima su poklanjali puno povjerenja.

Vrijeme i dogadjaji potvrdjuju da radikalizam i razum ne idu zajedno. Primitivizam i osionost radikalskog, neskriveno šešeljeizovanog režima u Beogradu nastavlja da sije sjeme zla u svom susjedstvu, prije svega u Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini. Domaće kolaborantske partije kojima upravlja režim u Beogradu i koje rade javno, kao i neki koji isto to rade manje vidljivo, u dosluhu sa nekim drugim centrima moći, trude se da ometu Crnu Goru u završnici njenog procesa pristupanja EU. Vjerujemo da evropski čelnici to vide.

 Na građanskim snagama Crne Gore je da se, ostavljajući po strani uobičajena lična trvenja, već viđene sujete i pizme, ujedine i pronađu put kojim bi se očuvao građanski karakter države i bezrezervno prihvatili standardi demokratskog evropskog svijeta. Taj emancipatorski pokret trebalo bi da objedini političke partije, nevladine organizacije, udruženja građana, intelektualce i medijske poslenike kojima je stalo do opstanka građanske Crne Gore i finalizacije njenog evropskog puta.

Svi oni koji Crnu Goru doživljavaju kao svoju državu i jedinu domovinu, svi oni koji lojalnost Crnoj Gori stavljaju ispred lojalnosti „maticama“ (Srbiji, Bosni i Hercegovini, Albaniji, Hrvatskoj) trebalo bi da se okupe oko ovog projekta čiji će se ishod pokazati na sljedećim izborima. U tom smislu, projekat Narodne sloge iz 1996. godine bio je važan istorijski pomak, nažalost vrlo brzo uništen i od snaga izvan i unutar Crne Gore. Svi koji žele da služe i “lete” maticama, gdje god one bile, umjesto da budu lojalni svojoj državi, neka to čine, ali ne o trošku, na račun i na štetu građanske i evropske Crne Gore. Kao i svi oni koji, nesposobni za ozbiljne analize stanja u javnim politikama i suočavanje sa realnim problemima većine crnogorskih građana misle da mogu svoju politiku vječno zasnivati na manipulaciji identiteskim pitanjima, neosnovanoj reviziji prošlosti i rehabilitovanju ratnih zločinaca, onih iz Drugog svjetskog rata i onih iz devedesetih.

Ostaje da vidimo da li će čelnik aktuelne koalicione vlade imati sluha da tu vladu transformiše i formira programsko-tehničku sastavljenu od nesporno proevropskih snaga, koja bi uspješno okončala završnicu evropskog puta i stvorila uslove za prve naredne izbore po novim evropskim izbornim zakonima.

Ili je sazrelo vrijeme za veliku koaliciju ključnih partija opozicije i vlasti, što bi mogla biti nova Narodna sloga, prva u ovom vijeka, ali za Crnu Goru spasonosna.